1

*//

• •

•:

r>. m. /2M.

i

• "• -• " • T

v

\ w/kb -im '-i : J

. k' •

' 'ji •*

r 9 .

%

ifjs.

■ ■

K-ifeei fiv ( ,rfpc -

—

*

i t

i

IOANNIS DVNS

SCOTI,

DOCTORIS S VBTILIS,

• ORDINIS MINORVM,

Quarftioncs Quodlibetalcs, k mendis expurgat* , Annotationibus marginalibus,

‘ Do&orumquc celebriorum ante quamlibet Quxftionem citationibus exornatx, Scholiifquc per textum infertis illuftratx.

!Per RT.F.Hvgonem Cavellvm Hibernum, LeClorem lubtlatum, & in Conaentu S. Maria de Arx-cecli in V rbe S. Theologia primanum Profejforem,

Cum Commentariis Rcuercndiflimi P. F. Francisci Lycheti Bruienfis, Ordinis Minorum Regularis Obferuantix olim Miniftri Generalis.

SyNT CONCILIATIONES LOCOKVM.

4] 'uodlibeulmm apparenter alijs Scoti loeu repugnantium.

GVIDI BARTOLVCCII SOLVTIONES Conrradidttonum in dodtrina ciufdem Do&oris apparentium.

TOMVS DVODECIMVS.

*M. <DC. XXX IX.

C V M PRIVILEGIO REGIS.

PRAEFATIO

AD LECTOREM.

ii

,-v>'

i

Avdabiiis,& antiqua fuic Vniucrfitatis Parifieniis,nec adhuc c(Tc dcliit confuctudo , quam Salmaticcnfis alte celebriores Schola mutuata funt,vt cuilibet ad lauream Doftoratus, vel Ma- gifterij in Theologia promoucndo , varia proponerentur dubia ad varias fpc&antia materias, in vna dilpittationc gcneftli ventilan- da , & in vtramque partem difputanda , ad quorum quodlibct te- nebatur rcfpondere. Hinc talis difputatio , Quodhbctica , fcu Quodlibcta, vel Quodlibct, quia de quolibet propofuo dubio rc-

— r ... . . „„ fpondebatur , vocati confucuit. Quadam proponi folebant cum

argumentis alia fine illis : quod in Salmaticcnfi celeberrima Academia obferuatum vidi. Lautcandi auc poftea, qui volebant propofira dubia fufius pcrtraftantcs , Se exactius exami- nantes, libros de eifdcm componebant , addentes de fuo varias quaftioncs i quia verifimile non cft tot fuiilc propofita dubia D.Thomx , Henneo , Asgidio , & Richardo , quot in luis Quodlibctis tractant , Se refoluunt. D ocior fubtilis communem Schola motem fequurus, de propofitis fibi dubiis , fcu quxftionibus , cum lauream Docloratus Parifienfis accepturus elTct C iam antea Do&or erat Oxonienlis ) prafens opus Quodlibcticum compofuit i quod colligi poteft ex quali. 1 4. vbi explicans titulum , De intelleClu ( inquit ) fuerunt quxfita duo, fnmum fuit . Sic. quo loquendi modo , vel fimili. nempe , querebantur a nobit tria , f repone- bantur (vruntur in fuis Quodlibctis) Diuus Thomas.Hcnricus, Agidius, Richardus. Quot autem in hoc Opere numerari debeant Quodlibcta,inccrtum cft : quidam duo ponunt, pri- mum priores 1 1 . Quaftioncs qua de Deo. Secundum, reliquas qua de creatura , comple- ctens, Ali) feprem cite volunt, nullo folido fundamento nixi. Mihi videtur cum nullus hic, vel in manufcriptis.vel in impreflis habeatur Quodhbctorum numerus, vel diftributio, Sl apud alios , Quodlibcrorum Authotes longe plurcs quaftioncs quam ille traflatus ha- • beat, vnico QuoJlibeto comprehendantur , ( habet Hernicus Quodlibcto primo, 4i.quxft. & /Egidius Quodlibcto fecundo 80.) opus iftud vnicum tantum c(Tc Quodhbctum , & om- nes iftas quaftioncs vnica difputatione generali Dolori fubtili propofitas , & ab eo rcfolu- tas. Nec multum refert qubd a quibufdam citatis Quodlibcto tertio, vel quarto , &c. iuxt# numerum quaftionum , quia vel decepti funt , vel per gaedltbctum intclligunt quaftionem quod liberalem. Ve vt fit, opus cft pretiofifiimum fuum , Se medullam doftnna, quam Do- £tor in Sententiis tradidit , maiori claritate , faciliori methodo , 61 folidiori argumentorum fundamento complectens, in omnibus fubtilis, hic fubtilifiimus extitit Doitor.vbi alus aha fpcculationis lcuauit fc fupra fc. Vltimum omnium opus iftud fcripfir i vt igitur poftetius genetatione, ita prius pcrfcdlione inter omnia eius opera habendum cft. In Scholiis cito lo- ca, quibus in Sententiis de hic traftatis agit, vteh recurras, benigne Lector, quando libuc-

ea, quiDUS in dciuciuus ut iut » •- «-w iwuuua, »-’*-**•£>**'' 1 ■

nt. Adiunxit Conciliationes locorum , qua in hoc opere cum aliis ciufdem DoSoris locis

. — ... f 1 • r •

INDEX

V

V'

INDEX QViESTIONVM.

Qj^ST.I. T>um in Diuinii ejfentialia fint immediatius e/fentia diuina , quam no- tionaha. p3g.t

II. V rrum in Deo pofiint ejfe plures produSIiones eiufdem rationis . 34

— UI. ytriim if/a duo po/jmt fimul flare , qiiod relatio, ut comparata ad oppo(itum,fit

res, 'Vt comparata ad egentiam, fit ratio tantum. 66

I V. Vtrum fiparata^el abSFraila relatione originis , pojfet manere prima perfbna

diuina conflituta, &• diflinda. 88

V. Vtrum relatio originis fit formali ter infinita. 117

VI. ytriim aqualitas in Diuinii fit relatio realts. 141

VII. Vtrum Deum ejfe omnipotentem po/fit naturali ratione , <y nece/Jaria demon-

firari. ,68

VI 1 1- Vtrum Filius, njcl yerbum diuinum habeat caufalitatcm aliquam propriam re- Jpectu creatura. I04

I X. ytriim Dens pof/it facere /hi^clum informare materiam. 116

— X. *An Deus po/Jit jpecics in EuchariSlia conuertere in aliquid praexiffens. 139

— X L ytriim Deus po/]it /acere , quod manente corpore , jy loco, corpus non habeat

vbi , fiue cflc in loco. 161

— XII. Vtrum rei creata /it idem respectus ad Deum,<vt creantem ytrTitco nfer-

nantem. _ i8t

XII I. ytriim cognofiendi , appetendi fmt cffcntialiter abfoluti , mei e/Jentialite

relatim, 301

XIV. ytritm anima fua naturali relida perfeflioni po/ft cognofcere Trinitatem per/o-

narum m Diurnis. M*

XV. Vtrum rcFptttu illius 'verbi creatura intelUElus pojjibtlis /it allium , 'vel paf-

[tuus. ‘ 410

XV I. ytriim libertas ' voluntatis , necejfitas naturalis po/fmt fe compati in eodem re-

J/eciu eiu/dem alius, obielh. 445

XVI I. ytrum alius dilellionis naturalis, (y alius dilellionis meritoria fint eitrlem

/periri. 459

XVIII. ytrum ailus exterior addat aliquid bonitatis , 'vel malitia ad alium ntc-

-474

XIX. ytrum in Cbriflo 'vnitas natura humana ad yerbum /it fola dependentia natu- ra a/fumpta ad perfonam yerbi. 491

X X. Vtrum Sacerdos obligatus ad dicendum Mi/Jam pro Tino, obligatus etiam ad di-

cendam Mi/]dm pro alio , fufiieienter foluat debitum dicendo 'imam pro am- bobus. 184.

X X I. Vtritm ponens mundi aternitatem po/Jit [uflincrc aliquem e(fe 'vniuer/alile’- be- ne fortunatum. »6

Conciliationes locorum Quodlibetalium. 549. & fcq.

Guidi Bartoluccij Conciliationes contradictionum apparentium in Scotica doCtrina. j7j. & feq.

R.P.F.

IO ANNIS DVNS

SCOTI

DOCTORIS SVBTILIS

ORDINIS MINORVM Quadliones Quodlibetales.

Qum Commentariis R.mi P.F. Francisci Lycheti.

<P R jE F A T I O.

VKC T A- ‘ res difficiles , ait Salomon , Ecdef 1. & cur in- telligat cas c(Tc difficiles, lubdit:^(on/w/r/i eas homo expli- care Jermone. Sccudum igitur diftin&ionem rerum potelt ; accipi diftin&io difficilium quarftionum.K« autem pri- ma lui diuifionc diuidi poteft in rem creatam & increa- _ _ ram, liuc iri rem a fc, & in rem ab alio habentem ejje,

fiue in rem ncceflfariam , fic rem pofiibilemiSiuein rem finitam, 3c infi- nitam. Res autem increata,ife, infinita, & ncccflaria, Deus cft. Res autem creata , ab alio, poffibilis, 6c finita, communi nomine dicitur creatura. De vtraque re propofita: lunt aliqua- quxftioncs.

Iterum, in diuinis res accipitur cflentialitcr&nocionaliter.iuxta illud Auguftini i.dc Do&-Chn(\.\ini,c.x. Res^uibus fruendum cfi.funt Pater,Vtlun, Spiritus fan&tss,eadimque Trinitas, yna quadam fitrnma res , communis omni Istis puentibtu ea. In prima parte au&oritatis accipitur res perfonaliter.in fecun- da , eflcntialitcr. Fuerunt igitur c aliqua quxfita in diuinis dc re effentiali; aliqua dc notionali,fiue pcrfonali. Vnicum autem quxfirum erae dc ordi- necircntialium ad notionalia. Illud vnicum primi ponicur , vepote ex cuius folutionc patebit ordo procedendi circa alia quiiica.

S C H O L I V M.

Sumit rem pro ente dicente perfeflionnn-non pro ente vtfic, quis hoc non dtuiditur ptimp infinitum & inftnitumfied in ens quantum, efinen quantum, vi habet Deflet tnfia quoMi -5 • ad argum.prtnap.

ScouOper.tom.XlI. A

Pl.ito in

Timtoi.iu Arijl.U.O' i i.Mha.

A UKl/I. i.

Mcta.c .j.

a

.1

Piw diu), fu xei.

Crl Aturi f*- rtft accipi multiplici- ter.

Nota prt Aflialhe-

ne formali

in Det.

jlrg.fimile facit in 4. <*-4?- 7. 4-

Situi ftr- f e Elio fim- fhcitcr fon lex.

2 Quodlibet.

Comme

V NCTvf res difficiles. Quia Dottor in prxfcnti opere inten- dit loqui de rebus diucrfimo- de , fecundum quod diucrfimi tradatur de eis in quatuor libris Magiftri , vt patet in quzftioni- bus. IdciY primi diftinguit dc re» dicens » quod res prima fiii diuilionc diuidi poteft in rem crea- tam, Scc. Hxc non cft prima diuifio entis etiam tealis, vt infri patebit. q. j. Sed eft diuifio emis quanti in fiia diuifa. Ens enim quantum primi diuiditur in ens creatum , & in ens mercatum, accipiendo tamen creaturam vt ipfc accipit in d.d.i 1 . Creatura enim ibi poteft accipi proprii» Sc iic accipitur vt tantum cil immediate caula- ta 2i prima caufa , nulla fccnnda cau(a concur- rente. Porcii etiam accipi improprie, fiuc gene- raliter,& hoc modo accipitur pro omni c au fato, etiam fecundis caulis concurrentibus. Accipi- tur etiam creatura pro omni re , qur poteft clle terminus creationis, proprie, vel impropric.me- diate , vt I immediate . quia relatio creaturz ad Deum non terminat creationem immediate vt patet , terminat tamen mediati , quia concomitatur ad aliquid immediati ci earum. Accipit etiam creaturam pro omni re quanta, alia a Deo , cui. non repugnat ejfe a dualis exi-

N T A R l V S.

ftenriz, quia omnis talis eft ens creabile media- te, vel immediate, vt fupri dixi. Et omnis crea- tura cft res habens effit ab alio, j>oflibilis,& fini- ta: Deus verd eft res neccltaria mereat a , habens effici Cc,Sc infinita.

b Iterum in diurnis. A ccipit htc Do&or effient ia- /e pro perfe&ionc diuina. Quoddam enim cft dlcntialc.quod cft formaliter perfedrio , vt Dei- tas, & omnia attributa , & quoddam nullam perfedionem formaliter dicens : vt efscntiale dicens formaliter rcfpc&um ad extri , vt create, caufate , prxdeftinate , Se. c. Nora etiam , qudd per fon ale , fiuc notionale non accipitur htc pro pcrfonale.conftiruta in diuinis, fcd accipitur pro perfonalitate fiuc pro ratione formali conftiiye- te perlbnam , fiuc pro proprietate hypoftatica, quia primo modo femper includit efscntiale dicens formaliter perfe&ioncm j fecundo modo non , nifi tantum per identitatem rcalcm vt pa- tebit infri, quxft. $ . Cc f.

c Fuerunt igitur aliqua q tu fit a, Sic. Dc re efscntiai fatis patet in primo diftj.1.4. Sc alibi. Dc fecundo, fcilicec perfonali, patet In primo vbi fnpri, & prarcipuc diftin&. 16. 18. & alibi firp£. Dc tertio hic facit fpecialem quxftioncm com- parando cfsenrialiaA notionaliaad cfscntia di- urnam.

Q V A S T I O I.

Vtritm in diuinis e ejfentiali a fint imme diutios cffcnttA Diuins , vel notionalia.

Henr. /«>».417.17.7.6.7. HxrueusfiWi.;.^.;. & ij.a.ij.i.on.; i .& \i.& auodl j iju.i. S corni ■ i. 1.7.1. & (UnHjdiJl.l.tj.+.n.6.C' 1. d. 1.7.1. Oolficd. quodl.fjja, D-Thom. i. pariat, i.

1 V 6 d notionalia , probatur. Qux conftituunr fuppofita alicuius ^ natutx, Tunc immediatiora ipfi narurx, quam illa, qux funt pro- l prictates narurx i notionalia autem in Diuinis conftituunr fup- , polita narurx diuinx, cflcntialis non, fcd funt quali proprietates i illius narurx : igitur, Scc. Probatio maioris : natura immediati Ife habet adftium fuppoficum proprium, quia de illo dicitur in

_ * primo modo dicendi per fe , non autem de aliqua proprietate j

nec e conuerfo , fed tantum fecundo modo : igitur illud, quo fuppofirum conftitui- tur formaliter, immediatius fc habet ad naturam , quam proprietas aliqua. Probatio minoris. Eifcntialia funt communia tribus perfonis , tc per confcquens per nullum edentule conftitoitur fuppofirum : igitur per notionale, funt etiam cflcntialiapro- prietates narurx fecundum Damafcinus c.u.fi bonum , inquit,/ tu/ium , ft fipicns ,fi quodcunijuc aliud dicor . non noturum dtcii Dti fcd r/uo circo noturom. Et Auguftin. if.de Trin.c.f. t Si dicam oternia .immortalis , iujlus, bonus, beotus, fpiriluo : horum omnium no- uijtifnum ejuod pofui videtur firnifcurc fabHanliam.catera vero huius fubjlonltt qualitates.

Ad oppofitum ipfi effentix immediatiora funt illa, qux fune perfcflioncs (impli- citer, quam qux non funt huiufmodi •. eflcntialia funt perfcflioncs (implicitet, No- tionalia no ergo, 56c. Probatio maioris. Primxperfcftioni immediatiorafunt illa, qux magis habent rationem perfeflionis fimpliciter, quam qux non habent : edentia aucem diuina cft prima pcrfc&io , perfcflioncs autem Gmpliciter habent magis ra- tionem perfeflionis quam illa, qux non funt perfcflioncs (implicitet Probatio mi- noris. Anfel. Monol. if. cffcntialc elt in quolibet melius tpfum, quam non tpfum, fcd tale dicitur, perfeflio fimpliciter : Notionale eft huiufmodi, quia cum quxlibct perfona carcat aliquo notionali, careret aliquo, quod edet in quodlibct melius ipfum.quam no ipfum,8c ita quxlibct perfona no c(Tet fimpliciter perfefta,quodcftincoueniens.

Artft. [nen- do Met. c. (. Quemedo hit accipitur perianale , Jnu notio* oalc.

Quxftio I. |

C o M M E H t A %1 V S.

I t v tv s qox Itionis clarus exit in fecundo aniculo. Et primi ar- guit quid nocionalia (int im- mediatiora, & argumenta folucn- rur porclt. Demum arguit quid eiTcnrialia fint iramcdiatora,& hoc argumentum tener loquendo de 'dlcnrialibuj formalitcr dicc- tibus perfectionem , 8c fic argumentum conclu- dit, vt patet in litcra. Omnia cnimelTcmialiain diuiuis , qux formalitcr dicunt pcrfe&ionem, funt perfediones fimplicitcr ,quia ibi nulla cft perfectio , nili formalitcr infinita , vt patuit tn primo, difi. i. & 8. fufi.petnd.dt talis perfedtiO

S C H O

eft immediatior clfcntix diuin* , vt {uprfc patuit in primo difi. 8. & 18. Notionale ver6 cx lua ra- tione formali nullam dicit perfedionem , quia tuffc aliqua perfero elfer formalirer in vnaper- fona, qiue non in alia,quod eftimpollibilc. Tum criam , quia fi aliquam perfectionem formali- rer includcrct,illa peifeCtjo cilct formalitcr in- finita , cuius oppolitum improbatur aDottori infr iquafi. f. Ecquod dicit de illa propofitioue Anfelmi dc perfectione fimplicitcr , exponetur infra, qu.f, & expolita cft fuprl m primo difi. x. parte x. quoji. i.

L I V M.

Pofita ratione difficultatis ad vtramque partem quafiionis, pramittit aliqua : quorum pri- mum c fi, dari in diurnis aliquam entrtatem primam , realcm , exiftentem , alias nulla effiet po- Jlerior -.de quo late, \. difi. i. q.i.fjrhanc effie abfiolut ani probat ex ugufiino, cuius loca hic

addutla probant dari distinctionem ante opus intellectus inter effient tam diuwam (jr perfio - nas , de quo Dott.i.d.i. qst.+Jt.ij.drd.i.qu.j.ad qu.+.n.$\.& d. 13 jj.i 6.

REfpondco primo , ad intellcdum quxftionis funt aliqua ncccfTaria praemitten- da- Sccundd, quxftio foluenda. Tertio, contra folutionem quxftionis dubia occurrentia excludenda.

De primo, hicqueriturde ordine immcdlattonis i florum duorum, effientialis ,6c notionalisin comparatione adeifemiamdiuinam. Videatur ergo primd inrclledus iflorum quatuor terminorum, qui ponuntur in titulo quxflionis, fcilicct effientia , efi- fientiale,notionalefic. tmmediatias.

De primo, in diuinis b ncceflario cft aliqua entitas rcalis, fiue ex natura‘rci,& hoc in exiftentia aduali, alioquin nihil cftct ibi reale in adu. Illa entitas rcalis adualis, c fiue ponatur omnino vnica , fiue ponatur aliquo modo diftindio rei , vel rationis, femper erit ibi ponere de nccclfitatc aliquam cmitatem realcm, primam, vnicam,qux non prxcxigat alicjuam priorem Si enim quxlibct prxcxigcrct priorem , hullaeiTct prima, & per confcqucns nec aliqua alia elfet pofterior. Illam etiam primam cmita- tem d oportet cfifc abfolucam, fiue ad fe, quia fecundum Auguftinum 7. dc Trinit. cap.i. omnis effientia,qux relatiuc dicitur, tfit aliquid , excepto reljttuo. Et fecundum ipfum it>idcm : Si pater non efi aliquid ad fe, non efi omnino quod relatiuc dicatur. Habetur ergo iftaconclu fio, quod in diuinis oportet ponere aliquam cnticatcm realcm, in exiften- tia aduali, & aliquam vnicam, primam, & illam cfte ad fc.

Ifta rcalis entitas, e quxeft in Deo, cum fit prima ratio effendi fimplicitcr : ratio- nabilitera Sandis vocatur effintia. Vnde Auguft.7. dc Trinit. cap.i. infin. quod efi fiipientufaperc, (jr quod est potentia poffe & at er ni tat i at er nam effie tu st it ia tufitam effie *

hoc efi effient iam ipfum effie , Et infra cap. 4. ab eo, quod efi effie, appellatur effient ia 5 propter quod De tu ipfie cui proprii /sime (jr vcrifsimc couenit effie , verifsime diettur effientia. Ec hoc primb dicente Aug.ibid c y .Manifeftu efi Deum abufiue vocari fiubjfiantia:vt nomine vifi- 1 at ion intclligatur effientia, quod vere ac propr it dicitur: it a vt fortafje folii Deu oporteat dici effentiam. F. fi enim vere f cius, quia incommutabilis fidque nomen fiuurn fuo famulo enuncia- uit (Jltoyfi dtm dixit : Ego fium , qui fiimfed tamen fiue effientia dicatur, quod proprie dicitur , fine fulfi<tmia,quod abufiue diaturvtrumque ad fc dicitur, non relatiuc ad aliquid. Hxc ille.

Dc ifta crtcncia, f fiue minus proprie fubftantia, qudd ipfa fit fola ratio fimplicitcr clTcndi in diuinis cuicunquc, habetur ibid. c. 6. Substantia patris ipfie pater efi, non quo pater etf ,fied quo efi. Hxc ille. Et intclligit qudd eflentia non cft ratio formalis patri effendi patrem» fcd cfTendi fimplicitcr. Huic concordat Damaf.lib.r. c.i i. dicens fic : Videtur quidem principalius omnium, qua de Deo dicuntur nominum, effie qui efi. Et hoc pro- bat per illud Exod.J. gui efi , &c. Et fubdit:7Vf«« enim in fe comprehendens habet effie velnt quoddam pelagus Jubilantia infinitum interminatum. Hxc ille. Rcdc ergo in diuinis, in comparatione ad efientiam, tanqaam ad entitatem, fimplicitcr primam 5c abfoluta,cofidcratur omnis ordo cuiufcunquc,fiuc quorucuquc, qux in diuinis funt.

SeottOper.Tom.it. A 1 COM

fn diui.iu efi re.ilis entitas.

i-Mct.f.io

Ex l>4 c lo- co multi eli ciuut exi- fi entia effe de quidi- eate Det. Vide t/rjr.t q. 6.

Entitas in diuinis efi ejJentSA di- urna.

E fetet id fic dicitur ab e fe.

UM.Tr,

cap.i-

Sub fiant id mutus pro- prii dici- tur dc na- tura thuK na.

Quodlibet.

Ang.jJttri.

Vnit dicitur

fapicntu.

Qu»m*J) fit

«M praf*Ji- U. Cui con uerur ttft ni Uentue con- uem itffr ef» fc.itl».

C 0 M M E

DE primn, Sec. In illo primo articulo inten- ditWnripaUter declarare quatuor termi- nos, videlicet, efienti4mAJfentidle^otionAle,Se im- mediatius. Dc primo, in diuinis ncccflariC» cfl a- liqua entitas ex natura rei. Se in cxiltentiareali aAuali.Hoc elt probatum in prime d.i.pdr.i.q.u vbi probatum clt quoJ fi elt aliquod ctfcAii aAu exiltcns, prima cauli erit aAu exiltcns. Idem de .primo fruitiuo , primi in eminentia. Vide qux ibi expofui.

e III* entit m re Mu aCIhaIu, Sec. Et quod di- cit dedillinAionccx natura rei, vel rationis,vi- dequx dicit in primo, difi.i.p*r. dtjl.%. ej .penul. Hic enim non habet difputarc quomodo relationes dillinguanturab edentia, vel quomo- do attributa ab inuicom, vel ab eflentia dillcnr. bcJ quomodocunquc dillinguantur , dicit qu6d clt ncccflc ponere in diuinis vnicam cnciutem prunam ,&c. quia li nulla citet prima, nulla clfct poftcrior:patct per Philofbphumi.e-?Wirfqpl>./fX. comm. io. Illud, inquitxiwM pruuum nem eji,quod confequitur illud primum nencjl. Vide Coiucnr. d Illam cii.tm primum entiutem oportet ejfe ab- folutam, nm.% 7. de Tnn. Hanc auAoricatcm lu- pra cxpolui inprimodi.i.q.t.art.t .vidc ibi. Cum enim dicir, omnts ejfentia.qud rtUttui dicitur. Sec. no debet imelligi, quod edentia relatiue dicatur, quia ellcntia diuiiu non dicitur, relatiue, ve fupra patuit in prinvo dtji.f. qu. 1. fcd fic mtclligitur, quod omnis eilcwia , qux cll ratio fundamenta- lis, fecundum quam aliquid relatiue dicatur, cll aliquid excepto rclatiuo.id elt,exccpta relatione, Iccundum quam aliquid dicitur forroaliter refer- ri, Se non fundamentaliter- Sic in propofuo et fentia diuiiu cura fit proximum. & immediatum fundamentum relationis diuinx,cit ratio funda- men talis, fecundum quam ,puta,Patcr fundamen- taiiter refenur ad lilium , & paternius in patre cll ratio formalis. fecunddm quam Pater fornu- litcr refertur ad filium. Similiter auctoritas fe- quens, fcilicer , fi non efl Aliquid udfe , Sec, Sic exponitur, id elt.fi non clt aliquid vt proximum fundamentum relationis, quod fic ens ad le>quod clt rario fundamentalis, vt fupra, non clt omni- no,quod relatiue dicatur, quia relatio fecundam qui aliquid fbnnalitec refenur ad aliud, fudarur in aliquo abfbluto exilletc in illo,qu6d refenur. e IjU rcjtlu entitas vocatur a Sunii u ejjenti* . Hic probat per auctoritates Augultini 7. de Tri. C4. in fine, Scc.y .circa fincm.vbi vult , quod fit- pient id dicitur kf*pere,Cmc fdpere a fapttria, pa- ru eft curandu , fiuc ilta denominatio accipiatur Grinuticc.fiuc Logicc,no curo:(uflicit quod ejfe ptopriillimc conuenit cllcnrix.fiue ellcmia dica- tur ab efje , fiuc ccontrai nihil enim immediatius copem cllciitue, quam ejfe cxillctix,& prxeipue primz cllcnti.r conuenit prima exiftemia ; imi ipla cxiflcntia conuenit ciictttix diuinx in primo modo diccdi per fc.vt fupra patuit in trimo difi. x.par.i .q,x.& tn iftd q. Omne enim illud potclt d ici cll em u, cui potclt competere cajftSda»vt pa- tet a DoAorc in pluribus locis, & ellcntia, & exi- Il6tia ctia tn creaturis, no diffietut rcalitcr,vt pa- tet k DoA.*» xJiJt. 1 .& in ^J.x.Se cui repugnat ejfecxihtiix, repugnat fibi cllcnria, loquendo de ellcmia proprie. Non credo ume generaliter ef fc verum quod cui conuenit ejfe exi(lentix,quod fibi coueuiasc^c elleiuix. Multa enim dicut pro- priam cxillcmum.qux forte non dicunt proprii

N T A R IV s.

clIcmii.De hoc al!as,fon£ eniraratio indinidoi» lis vt hxcccitas , puta Francilci , dicit propriam cxillentiaratcum licjc propriam entitatrm lupet additam naturx lpccificx,vt patet k Doft. impri- mo dij}.f.q.i.& dijt.i6.& imi. difa.Hoc idem polfctdici de enticatibus hypoltatids , lultincn- do qu5d dicant aliquid podtiuum , vt expoliti fuper primo D0A0ris.d1.x8. Se fuper tertio di.t.

& tamen iltz entitates tam indiuiduales , quam fuppofitales non funt clTentia.nec pertinet ad ef- fcmia:n,ncc adquiditatcra.vt patet a DoAore m primo di.$.q.iJi.i6.<TdliltiSc<iiiii\u.MAnifeJlm tjl Deum dbufiue vocati /ubiluniiAm, Se e. Quo- modo hoc intelligatur vide DoAorem in primo di(l:S.qu.a.& caqux ibi expofui. Loquedo enim de fubltaniia tranlccndcnter , Deus dicitur pro- prie & non abufiuc fubltantia. g

t De ijld ejfentid.fiue minus prepne Jubilanti*.

Hic Dodt probat per auAoritates.quid cOcntia Admtru bJk di ui na clt ratio fimplicitct eficdi in diuinis cui- Usuum. cunque. Aduerte beni hic lireri.vult Doct.quod quidquid habet ejfe in diuinis fuo modo clt ori- ginatum ab cirentiadiuina.Nam perfediohes at- tributalcs pullulant ab elTenciadiuina,& in cfse- tia diurna. Sirailitcrmrinu proprietas pctfonalis immediate clt ab etienria diuiiu, alix verd pro- prietates funt ab cfsetia vt k ratione formali pro- ducendi perlonas.Similiter efl verum qu^d om- nis perfectio diuina pollet ior fuo modo clfirn eia diuiiu fuo modo oritur ab ellentia diuina, & hoc mediatc,vcl immcdiate,qu6d dico propter ope- rationes intellectus , Se volumatis, qux funt in cllcnria mediantibus potentiis lntt lligcndo ergo s*U originatiuc , vel pullulatiui.fola cllcnria diuitu «j fmtU *ft

elt ratio fimplicitct cfscndiAciurmalitcr autem ru,t /'"f**, non elt fimpliciter ratio elscndi,quia bonitas in- nfff finita elt formaliter exiltens , UcA realiter fit eff- lentia diuina. Dc hoc vide qux cxpolui luper primo DoA. di.8. qfenult. His prxmillis patent uuAoritates^rima^ux habetur7.de Tri.c.d.vel 14. fcilicer. Snbfi Anti a P Atrii ipfe Pdter rjl, non ejuo Pdter ejl Pdter tfed que eft, id elt, qu6d efsc- tia,qux elt in Patre , cll id quo fimpliciter Patlr habet ejfe, fiuc cfsentix.fiuc exiftcntix.id clt, quod totum ejfe elsentix, & cxiltcntix in Patre elt ip- fa efscntia diuina.

Si quxratur, nonne etia Pater habet ejfe exiltc- tixi paternitate? Et videtur qu&d fierquia Patet conllituitur in ejfe pcrfonali per paternitate, fu- Itincdo comunc opinionem (cilicet quod pcrlo- nx conftituaniur in ejfe perfonali per relationes.

Tum ctiam,quia pcrPatemitatem realiter diftin- guicur,a Filio, Se per confequcs videtur^ju&d pa- ternitas dicat propria exiltcnriam,cum ipla for- nulitcr diftinguatur ab cfsentia, vt patet i DoA. ini.di.%.q.penHl.Qwbd enim clt ratio diltingttftB realiter aAualiter^Au exidir^quia fi adu no rxi- fieret,n6cfset ratio realiter diltingucdi aAualitcr.

Kcfpondco , quod paternitas dicir propriam exiftemii,& aliam ab exiltcmia Deitatis; no alia realiter. led alia vel ex natui a rei, vel formaliter, vt fupra cxpolui in primo iLi.pdr.i. &fic Pater dicitur cxillcrc paternitate, quia tamen paterni- tas non dicit cmitacem perfc&am , fcd tantum «nritatf hypoftaticam. Illa Pater no dicitur fim- pliciter habere ejfe, fcd fola efscntia diuina, qux clt rario pcrfc&uunc efscdi, dicit peifcAioncm cfientiaiemA quiditatiuam,& fic debent expo- ni auAonutcs Augultini , dc alioru SanAorum.

• SCHO

&

Qua?ftio I.

S C H O L I V M.

Arguit ejfcntiam non ejfe primam entitatem , dr quia ad Jiam dum , quo prolui exiUeifc- tum ejfe priorem ejenlia , non refpondct , videtur innuere exilfentiam ejfe de quiditate Vei, drnon modum intrinfecumvt in erutura. Et idemvtdetur mfnuare i.d l.q.l.Et itocen- ftnt I.euchet. dr T artaret. hic, vel volunt inter bxc nullam dari diJHncl tonem. videetuf/em dilla q.t.Et Trombetam, dr VV silonem in Ftrmalitalibiis.

C Onera ifta i gqux difla funt de ifto termino effentia , poteft obiici dupliciter. j-tr-mi Primo fic, per au&oricacem Damafccui addu&am, Totummje , ficc. ergo fecun- qaUcml- dum iftam au&oritatera/^riiHJ includit totam perfeftionem diuinam :fcd tota per- tui w d- feftio diuiua confidit in omni perfeftione limpliciter, quia quacunque non inclufa. »«» non ■ non habetur totalis perfedio i non ergo ellentia cft prxeise ifta ptima cnticasdiftin- Ta ojfuna- £ta qualitercunque contra cflcntialia : imo cft vna totalis entiras vnitiue includens omnia efientialia, cui videtur concordare illud vocabulum, quod dicit, Pelagus, pto- pter immcnfitacem continentia’ vnitiue.

Hoc confirmatur per illud Anfclmi nem cil , quo maius excogitari non potejl , fcd Profulo.e. quacunque vnicaperfcftioncfimplici, non includente omnem pcrfe&ioncm fim- plicitcr, poteft aliquid maius excogitari, vt puta entitas aliqua, omnem perfectionem continens vniriuc : ergo cftcntia diuina cft talis entitas, includens vnitiue omnem perfectionem (impliciter.

Secundo, ad idem arguitur fic : 11 in omni crcarura cflentia, eo modo quo diftin- guitur ab exiftentia, videtur cfle prior illa, ficut potcntialc Se fufccptiuum , cft prius actu fufecpto : ergo videtur fimiliter in Deo : fed fecundum difta Auguftinific Da- mafeeni iamaddufita, cflentia accipitur pro exiftentia aftualr, licut apparetpcr illam auftoritatem Exodi, qua ambo vtuntur , Qui eft , ficc ergo fecundum iftas aufto- ritates exiftentia cft prima entitas, fic non cftcntia, vt cftcntia, vel falcem illae aucto- ritates hoc non oftendunc.

Ad primam , quarre lolutionem fuper primum dislinlf. 8. quariio. 3 . de ^Attri- butu.

Ad primum dici poteft , quod effentia includit totum perfeffionem diurnum vnitiue , dr Additio identice , licet non formalucr comprehendo t omnes perfeci tones diditus, dr ftc intcthgen- dum eil didum Damafeni , vt putet in 1 . dift.i. quoji.}. prirrcipult , eircajinem quaftic- ms , perfettiones HU etfi fini identice ejfcntiu , tomen djhnitu funt ex nuturu rei dr for- mtliter.

Ad conjt motionem de Anfelmo , putet puriter quod effentia ejl vnitiue dr identice omnis petfeilio : non lumen formultter , dr ex naturo rei. Fnde licet quolibet pcrfellioftmpliciicr jit formoliter infuttu : non turnen rudiculiter , euiufmodt ejl ejfcntiu dr exiftcntiu

Det.

Ad fecundum dici poteft K quod ejfcntiu, cr eius exijlentia in creaturis fe halent fcut q ni- di tus CT modus : ideo difinguuntur. In d minis autem exiftentia eftde conceptu ejfcntiu, dr prodicatur in primo modo dicendi per fe,fc, quod propofitio illo per fe eft primw.Cr immedia- to, od quum omnes alia rcfoluuntiir, vt potet in primo d.i.qc. Quare in 4.46 d.q. ydr pri- mo Reportationum d.q}j].i. dr d.x.part.i.q.i. dr infra.q.q .ar.j.dr x. dift.i .q.x. plura od propoftum harum obscii tonum.

Aliter dicitur, 'quod ifta ratio, fi quid valet, videtur cite contra illud, quod qua:- Al qoo fo]._ ftio fupponit , fcilicet aliquam cfle immediationem eflentialis ad cflcnciam, fic qux- poiim .juV- ric quanta. Proifto autem fuppofito arguitur , quia omnis perfedio (impliciter eft m 'iu* * fimplicitetfimplcx. Probatur : fi cft aliquo modo refolubilis in diftinfta, fine cA,S c S , neutrum poteft efle perfeftio (implicitet Cmplcx : quia tunc vnum non facercc perfe vnum cum reliquo : quia non cft per fe vnum ex quibufeunque diftinftis,nifi vnum fic ficut aftus, fic aliud ficut poccntia.

Scoti Optr.tom. X 11.

C 0 M

Quodlibet.

f i

C 0 M M E N T A R 1 V S.

g Contra iila tju* diti A funi. Htc D Ocior in- 'tendir probare per duo argumenta , quod cfscn- - eia non prxeise illa prima enticas diftin&aab aliis attributis. Se perfe&iombus (impliciter, fcd quod fit omnis perfe&io (impliciter. Et probae lic : Primi per Damafccnum.diccntcm totum in fe continent , Sec. fic videtur includere omnem pcrfc&ioncm diuinam ;crgo non datuualis cu- ritas lic prxeise diftincb ab aliis pcrTc&iom- bus.

h Secundo ad idem arguitur fic , Se ratio ftat in hoc : exiftenria diuina cft prior clfcntiai ergo •clfcntia neneft prima emicas. Antecedens pro- bae, quia fecundum Auguftinum cilenria diuina accipitur pro exiftentia , contrarium videtur cf- feiu creaturis , quia edentia eft prior cxilkutia, iicut potentialc , Se fufceptiuum exiftentir.

Reipondet Dixit or ad primam rationem , & eius confirmationem , quod clfcntia cfik vnitioi & idcnticc omnis perfedio diuina , non amem formalitcr, & quiditatiuc , vt clare patuit in primo dift-8. q.penult.

Txfcfuio Nota tamen p«o clariori intclligcntia , quod 1** mdujn efTenru diuina prius natura cft edentia in vltima aiiaalitate,5: formalitcr inhnita,& in illo priori non includit nec formalitcr , nec vnitiuc perfe- ftiones attribucalcs ,cum in illo priori non prx intelliganiut habere ejje in fe formalitcr. In fe- cundo verd figno naturx fune illx pcrfe&ioncs attributales , qux pullulant ab edentia diuina. Cura ergo Dodor dicit, qubd cft neccdc ponc- ^ • re aliquam enti tat em abfolutam omnino prima,

cui comparantur cdcnrialia» Se notionalia in ra- tione priori s,Se pofterioris, ita quod vnum illo- rum immediatius iniit cdcnrixdiuinx , Se pcc- conicquens prius, &c.Eft quxrcndum an illa cn- titas prima lir pelagus , Scc. Et (it id quo maius cogitari non poteft,(kc.Si lic, contra, in illo prio- ri non continet omnem pcifodioncm (implici- ter , vt patet. Si non, ergo cft pcrfc&illima enti- . tas>& audoriutes non funtverx. Et vitri, ergo . non continet vnitiui , Se fic refponfio Dodoris tooetiinu!* non »tiones*Dico*quud in illo priori non ~ continet vnitiui , Se tamen eft pctfcdiflima cn- titas.quia vt fic, non tantum cft formalitcr infi- nita, (cd etiam vircualiter, & originariae infini- ta, vt patet a Dodore in i.dift.t.q.pcnul.Sc talis infinitas originariua non conucnic pcrfe&ioni- bus aliis diuinis.vt patet a Dodore vbi fupra, Ciun dicitur , fi non continet omnem perfe- 9 * dionem (impliciter non eft pelagus , nec id quo maius cogitari , &c. Dico, quod fufficic quod in tali priori fic talis entiras>a qua pofiit originari, vt fi; idem fibi tcalitcr omnis perfedio attribu- jimUmta talis, & fic in fecundo inftanti naturx (in quo o- tuUuUnt sb riginamur.vcl pullulant ab elTcntia diuina) iden- eJfmttA. riheantur rcali ter cum illa. Dico vitri, qu6d cft maioris perfedionis c(se in fe talem eiuitatem, propter cuius perfedionem nccefsariu pullulant perfediones Formalitcr infiniexqui continere illas tantum formalicct. Hoc pofsct probari per did5 Dodoris in primo d.i.port.i.q. i. Vbi pro- bae quod maioris perfedionis cft in prima caufit concinere virtualiter caufalitatem fccundxcau- fe, quam continere formalitcr. Hoc idem in

piopofito per illam propoficionem fatho&m Do- doris , videlicet Qualu ejl ordo inter aliqua, vbi re.diter diftinguuntur , talis ejl ordo , ratio- ne dijUnguuntur. Si ergo |>cr poflibilc , vel impoffibilc perfediones illx rcalitcr diftingue- rciuutab efscmia diuina,adhuc ipfa cfsct id quo maius , Scc- quia nihil cfscr, quod pofsct origi- nariae continete huiufinodi perfediones. De fado tamccotinct illas vnitiuc pioptcr infinita- te,qu»a iufinitu identiheat fibi rcaliter quicquid bi poteft efst.vt patet a Dod. in i J.iJifajj. j.

Si iterum dicatur , videtur enim quid etiam j'

attributum aliquod, puta bonitas in dminis poflk dici prima entitas , quia talis bonitas propter fui infinitatem ideiitificat fibi omnem aliam perfe- ctionem fimplicitcrrpatet, quia infinitum conti- nct vnitiuc realitex quidquid ibi poteft ede, ve patet a Dodore vbi Jupra. Rc(ix>ndeo . quid ****** quamuis bonitas diuina fit formalitcr infinita , £*' "f*** non tamen continet vniciui rcaliter edentiam diurnam, (cd bcn£ ccontra , quiaedcnria diuina ftd no» i/u. originat fuo modo illas perfediones fimplidter, ve idem fibi realicer. Sicut etiam dicimus,quod anima intcllcdiua continet per identitatem rca- lcm intclledura^c voluntatem. Se non ccontra, vt patet a Dodore in i. dift.\G. Dico ergo, quod efsdia diuina cft fic prima entitas abfoluta/juod ex fua infinita perfcdiooc ex neccftitate natur* emanat omnes perfediones attributales in fiim- mo , quia vt innnicas formalifer , vt fupra patuit k Dodore in primo di.S.q. penul. Se illaspcr- fcdidlme fibi vnit inquantum fibi vniri poliunt, hoc cft, in perfcdidiraa identitate rcali.

K sid fecundum dici jtottjl. Rcfpondet ad il- lud de exiftenria, concedendo qudd exiftentia in creaturis eft poftetior edentia,*: diftinguitur ab txifUiuiM illa, cum fic modus cius. Sedfort£ hoc non di- *tnino cit (ccundum intentionem propriam , fed (ccun- dumThomx,qui ponit exiftentiam ede accides „tn edentix, fecundum vcr6 Dodorem exiftenria Jnm Seorno* no n diftinguitur rcaliter ab clfcntia, ve pateti* ftdmodm fecundo difi.i. Se in tertio difl.6. eft enim gradus tortnfoem. intrinfecus edentix. Sed quidquid fit , in diui- nis non ponitnr exiftentia diftingui ab edentia,

( c^m ipfa fit de ratione formali elleurix diui- nx,vt etiam patet a Dodore i* i.d.i.partei.q.i.

&qux ibinotaui co»fidera)& per confcquens in quocunque priori inrclligitur edemia diuina, iu eodem inrclligitur fua exiftentia, Se fic non le- quitur quod exiftentia diuina fit prima entitas, circunfcripta edentia diuina.

Aliter dicitur htc , Scc. Hxc refponfio vide- * * * tur elle ad primum argumentum , Se ad confir- \

mationem.quod pater, quia in primo argumen- to probat quid edemia fic omnis pci fcdio fimplidter, Se per confcquens non eft vnica ta* lis entitas fic prima in diuinis , cui comparentur elfcmialu, & notionalia, vt mediatittf,&imme- diatiils , quia vbi non eft aliquod primu, ibi non poteft ede immediatius , & medi mus, vr fupri patuit. Etquddfic inrclligatDodor , patet per hoc , quod dicit , quod ratio illa fi quid valet» viderur cfse contra illud , quod quxftio fuppo- nit. Quxftio autem fupponic aliquam imme- diationem dscntialis ad efsenciam.

Cum

Quxftio I.

Cuin quxritur in principio quxllionis , an dfcmialu iinc immediatiora clienti* diuinx quam notionalia ? ergo quxflio lupponir , quod dfcnthlu , Sc notionalia in fune clienti* imme- diate.

Et quxrit qu.rftio quanta fit talis immedi-v rio, an Icilicet cflcntialia inlint immediatius qoamnodonalia.

Ec fic patet quomodo primum argumentum eft contra illud , quod qu*ftio fupponit , quia fi ellcntia eft /impliciter omnis perfedio cllcn- tialis, ergo non erit ibi iminodiatio aliqua. Pro- bat ergo Dodor ibi. Id quod quoji to fupponit, vi- dclicet , qu6d cllcntialia inlint immediate diui- n* e/lcnti* , vt vni emicari omnino primx , Se vnic* , Se non iinc vnum totum cum illa , quia omnia cllcntialia in diurnis diccutia perfe&io- nem fune pcrfc&ioncs /impliciter Se Iimplicitcr fimpliccs.ergo cui mfuntdmmcdiace infum,quia 'non per partes c&m non habeant.

Si enim perfedio /impliciter haberet partes, vna edet potenrialis, Se alia adualis , & fic incl- (ct prius per partem porcmialem. Patet in limili h Dodorc in primo , dift. 3. 9. 1. de cognitione habituali,& virtuali,d»/?.j. & 17. de dtenda ve quali materia, Se in ^.dijh 1. quoji. 1. Cum ergo pars rotcntialis fecundum t rationem fic prior aduali , ita condirutum ex illis prius perficit fecundum partem poccnt ialcm. De hoc vide Do- dorem in z.d»//. 16. contra opinionem fandi Bo- naucntur*. Si ergo perfedio /implidter cft/im- pliciter fimolex , fcquitur cui ineft immediate ineft,& fic /tat fuppofirumquxftionis.

In litera tamen Dodoris occumtnt aliqua dubia. Primd in hoc , quod dicir,quod perfedio /impliciter fit fimplicirer fimplcx. Hoc non vi- detur. Tum, quia refoluirur in plures conceptus quiditatiuos. Nam lapientia Dei refoluitur in (apientiam tranlcendcntcm , vt videtor innuere Dodor in primo, dift. 8. qnofi.x. relpondendoad vlrimum argumentum principale. Tum , quia la- pienti a in communi prxdicatur de fapientia creata A' incrcata in quid vt patet a Dodorc in pnmo dijl.j.q. 1. in tertia ratione, quam facit pro vniuocarione entis. Tum,quia ens pr.tdicatur in quid de lapientia incrcata , Se fic refoluitur in ens quidicatiud , quod habet rationem deterrui-

7 •

mbilisA per confcqucns erit potemialcA emi * tas contradi ua habebit rationem adus.

Secundo ftubitatur , quia pofito quid fapien- tia diuina , qua: eft perfectio fimpliritci iit fimi plicirer fimplcx , non umen Icquitur quid iniit immediate , quia diceretur iccuudim primum argumentum , quid ellcntia eft omnis perfedio iimplicitcr A non eft rairs entiras prima , cui ve priort mfic perfedio cllcntialis immediate , fed eft fimplicirer illa.

Rcfpondco ad primum dubium , eft opinio d)

aliquorum , quid perfedio fimplicirer non eft wf compofita ex rebus rcnlitcr diftindis . quia tunc f' partes coniti tuentes non clTcnt pcifcdioncs iimplicitcr.quia nihil habens rationem partis eft pciicdio fimplicirer ,cum necellarii pars inclu- dat imperfedionem , ve palet a Dodore w pn- &S.&S. Perfedio enim fimplicirer non poteft componi nifi ce perfedionibus lim- plicitcr. Aliter tameu dico,qu6d omnis perfedio Iimplicitcr in diuinis eft formaiirer inhnita , Se in vltinuadual itate , de eft fimplicirer fimplcx, ita quod non eft reiolubilis in priores conceptus quiditatiuos. Er dico.quad nec ens , nec fapien- riacommunis . nec tranlccndens prxdicatur in <jmd de fapiemia diuina , accipiendo in ve lie de quidirate illius > de prius ex natura rei. Er de hoc vide qux notaui in primo difl. i. pone e.

9* 1 • exponendo illud argumentum Dodoris.quo , probat, quid non poliunt cilc plura nccclfccllc.

Vide etiam qux dixi fupet primo Dodoris dift.j.

9- J. de conceptu Iimplicitcr fimplici. Vbi dccla- raui quomodo Deus dicit conceptum fimplicirer limpucemA quomodo non.

Ad fecundum dubiutn fore e pollet dici non aiferendo tamen , quod Dodor loquitur ibi de /"«""fi»» ciTentia diuina, qux ex quo eft perfedio fimpli- Citer , ideo non eft conftiiuta ex omnibus petfe- diombus fimplieiicr, quia tunc vna h.ibeter ra- tionem adus , de alia rationem putenrix , de fic non Client perfediones Iimplicitcr ;crgo in illo priori, quo edentia eft cllemia , fcjlicct in fuo cluarriali, Se quidiraiiuo non includit huiufmodi cllcntialia , de perconfequcns (i mfiint eflimix diuinx , infimi immediate vt embati vuicxlic primx A lie patet priinus articulus.

S C H O L I v M.

Expltcot eflentixle ttpttd rhil fiphos effe id,quod opponitur ttcridcn!ijcmmuni,(f proprio- ■ Theologice outcmod drerrar clicntialc , quod reuhter ccnueutr tribuo perlinis , & ,?. ' f

ponitur notio noli, quod cmmbu, perfomt non conueuil , fed fucii od nomum diHinctionu f erfon.tr ur/j. /

DH altero “ termino, fcilicet efentiole, duplex diftinaio videtur. Vna, quid aliter /j, r„.,e vtuntur communiter hoc nomine ejfentult Philofophi,4e aliter Theologi, fpe- uti h,L cialicer in diurnis. Nam in Philolophia accipitur communiter ejfentule, vt dillineui- termimEf. tur contra .iccidenute prout ocridentult continet fub fe omne accidens per accidens i fiue accidens commune: Se accidens per fc, fiuc proprium. Vndeibi, ejfentute di- citur quod per fe includitur in ciTentia, quemadmodum in coinpolitoteali materia & forma dicuntur fibi c(TentiaIia,& in compofico rationis, vel in iplo definitio, genus A differentia dicuntur partes eflcntialcs rationis, fiue rei definitx. Theologi vc- r6 ■ alitet vtuntut hoc nomine ejfentule , ili diuinis. Ciim enim cllemia fit omnino

A 4 primum

8 Quodlibet.

primum. vc iamdi&um cft:& fimiliccr cft commune, communicate reali, quia dicitur de qualibet perfona , & de omnibus fingularitcr , & ideo quodeunqUe etiam aliud prsedicccur iimili modo in diuinis , dicitur cilcnciale ,quia fimile e fle ner* in modo prxdicandi,fiuc in communitate reali.

National e Et per oppofitum , nouonalc dicitur illud , quod nec fle prxdicatur , nec habet ta-

tjuid fori- jcm communitatem, fcd quod pertinet ad notitiam tliftin&ionis perfonarum Sic cr- go diflinguit TUcologuscJfcnttalc contra nouonalc . De hoc Auguftinus j.dc Trin.c.f. Jn rebus a eatis, at que muta bilibus , quod non fecundum fubflanttam dicitur , reflat vt fecun- dum accidens dicatur : In Deo autem nihil fecundum accidens dicitur , nec tamen omne quod dicitur fecundum fsbilantiam dicitundicitur enim ad aliquid ficut patet ad Filium, & Filius ad Patrem. Hxc ille. Vult ergo quod in creaturis diftinguieur ejfcntiale contra acciden- tale jn diuinis autem non diflinguitur contra accidentale , fcd contra rclatiuum ad in- tra, quod icilicct dicit relationem perfona: ad perfonam , Se per confcqucns pertinet ad diftinftam notitiam perfona: a pcrfona:& ideo ve datur regula ibi.c: 4. de di&is de Deo fubftanrialicer,&: rclatiue, communiter dicitur nouonalc : licet Auguftinus hoc vocabulo non cft vfus,fcd fit vfus vocabulo,rr/4//#i vel ad aliquid.

COMMENTA R l V S.

m r\ E altero termino AcUiceifjfcntiale. Hic I J Portor exponit (e de quo cllcnciali in- cendit loqui , cum quxrit an clfcnualia Imt im- mediatiora, Scc. Se Utera cft fatis clara. Nota ta- men cum dicit de compofito reaU , 3c rationis, Scc. accipit compofuum reale quod cft corapoli- tum ex rebus habentibus verum ejfe reale , quod cft exiftentix. Compolitum vcr6 rationis, quod cft compofitum tantum conccptibilitcr, ncut conceptus hominis componitur ex con- ceptibus omnium fupcrioruin , Se omnium qux «flentialitcr includuntur in illo , quod tamen compofitum non dicitur compofitum [rationis, vt fecunda intentio dicitur ens rationis. Et quod dicit de definitio , quod cft compofitum ratio- nis,non debet fic ablolutc intclligivndc cft no- tandum ,quod definitio poteft multipliciter ac- DiBindio dpi. Vno modo formaliter vt cft declaraciua di- ptufi mmlti- Cxt res, puta quid cft homo , qux ve

//iri/tr *r«- ^ fundatur in conceptibus , in quos cft diuifus f ' conceptus definiti , Se fic cft prxeise ens ra-

tienis, quia huiufmodi declaratio obierti diftin- fta non cft nifi relatio rationis, ficut etiam dicit Dortori» prinu>,dij}.x.parte i.q.i. & d.i7-qu6d • declarare obiertum cft relatio frationis , ve fic

definitum , vt tantum habet ejfe declaratum eft TUpnitam ens rationis.vt para.

tfHsmcdt ac- Aliquando accipitur definitum pro illa re, apuur. qua: eft fundamcntnm declarationis pafliuz, , nae qux eft terminus declarationis artiux : Se fic Jifinicum erit ens reale, licit definitio fbrmali- tcr fumpta , fciltcet pro declaratione , fic ens ra- tionis. Poteft criam accipi definitio fundamen- taliter, & fic accipitur pro illis conceptibus, ex quibus conftat definitum , vt cum homo prius cognofeitur confuse , fiue concipitur, poftea in- tcllcdus diuidit ipfum , formando duos conce- ptus de eo , fe ilicee animalis , & rationalis , qui

conceptus diftinrte declarant quid fit homo, & forte illi duo conceptus declarantes hominem, non funt ens mere rationis.

Aduerte tamen . quod licet homo vt confuse j . conceptus, fit tantum ens rationis , quia concipi pafliuc cft tantum relatio rationis , in fe tamen hem» fit «w etiam vt prxfcindit ab omni fingularitatc * cft raiituu. ens prztcr artum intelledus , vel ens , cui non repugnat artualis exiftentia vt in fuis lingulari- bus.Pariformiter dicoqudd animal, & rationale vtfunt concepta ab intcllcrtu , funt tantum ens rationis:vt ver6 in fe confiderantur, fune prarter omne opus inrellertus, vt verd definiunt tornu- liter , fiu£ vt diftinrte declarant , quod homo confuse importat, funt tantum ens rationis ; hu- iufmodi enim declaratio non poteft fieri , nifi per artum inrellertus. Et de noc vide aliqua- liter Dortorem in x.dift. j 6. foluendo argu- » menta Henrici. & vide qua: ibi expofui , & notaui. & dijl. 8. primi , queft.). Et fic patet ifta lucra.

n Theologi vero vtuntur , &c. quia effenria- lia habent fimilem modum prxdicandi e fient i. r diuinz , quia ficut efientia diuina cft communis tribus, communitate reali, fic & quxlibct perfe- rtio cficndalis , quia ficut ifta eft vera, tres per- fonx funt rcalitcr Deus, & fic & ifta: , tres perfo- rx funt fapientes rcalitcr , & fimplicirer eadem lapientia numero. Et nota qu"d commune com- municate reali cft tantum lingulare exiftens, quod veri, Se realircr prxdicatur de pluribus, & includitur in illis, cuiufmodi cft fola efientia di- uina : commune autem, quod non cft lingulare, non poteft rcaliter communicari , nec ve que, nec vt quod. Et quomodo vniuerfa/e dicatur commune pluribus, vide Dortorem w fecundo d.

$• qu, 1 . Se ibi qux notaui in exponendo ratio- nes Dortoris.

•i*

SCHO

Qua?ftio i. $

S C H O L I V k

Ponit duplex cftentiale in diuinis, olterum,ijaod dicit refpdlum odextr'o,vt ere.tler/ox- femotorjitpponit tomen pro abfoluto in Deo, con notans diflnm rejprcium, quia non oque pri- mo dicit vtrumque,ahequin non diceret vnum conceptum, ncc ille refpelha conuenit Deo, mji per aliquid pii intrinfecum ,& commune tribui.

EX ifto fecundo patet breuiter de tertio vocabulo, quid iit notionale , quia omne notionole • etl tclatiuum ad intra , quia tunc elTet commune , &: non com- mune.

Secuda diftinftio huius vocabuli, quod eft ejfentiale. prout in diuinis fpecialiter ac- cipicur.poteft poni talis, qu6d aliquod eft eiTentialc quod importat refpc&u ad extri Sc aliquod non.Iftius diftin&icmis primi primu mcmbtu exponatur. Poftea fccundu £femiale probatur , quia forfitan ab aliquibus poiTct negaii.De primo certum eft.-quiafi Deus d'

dicatur relatiuc ad extrajoportet aliquodqubd illa relatio conueniat Deo fecundum rxlrd aliquod fundamentum proprium, quia non comparatur Deus ad extra , nili fecun- dum aliquod incrinfccum fibi,8t illud poteft dici fundamentum. Ex ifto fundamen- to intrinfcco,rum (it reale,& refpc&u ad extra, cum (irrationis, non poteft cftc ali- quid habens conceptum pet fc vnum ; ergo Ii aliquod nomen ftmul importat illud intrinfecum Deo, quod cftfundamentum comparationis ad extra ,&cum hoc, il- lam comparationem ad extrii Illud nomen vel non (ignificabit conceptum perfe vnum, vel non figniiicabit ambo illa.fcd tantum alterum fignificabit.Jc alterum con- ii ocabic.fj7?/«i.»/r ergo in Diuinis, quod fcilicct habet conceptum per fe vnum , non includit iimufSc per fe abfolntum.Sc refpefhim ad cxtra:& per confcqucns fi indu- datrefpeffum ad extra, non perfe illumincludittfcd principaliter, 8cptim6,Sc perfe includitabfo(u:um,quod eft fundamcntumiillum autem refpcfium connotando in- cludit, Sc hoc modo intclligitur primum membrum huius difiin&ionis. »'•

Commentar i y s.

j[j, o A {ne notionale eft rei * tinum ad intra , H!c

loquitur Dockor Jc rclatiuo.vcl pertinen- te ad originem, vel quod eft ibi ratione perfona- rum, & non ratione edentia: diuimr ; quod dico propter relationem identitatis , Sc fitnilicudinis • & aequalitatis in diuinis qu* non funr norionalia.

Dubium tamen eft dc ipiratione a«ftiua , an di- catur relario norionalis,quiaper illam «6 cogno- * fcuntur peribas diftin&c, cum fit communis Pa- tri , & Filio. Dc hoc vide in primo dtft. 1 8. Sc li non ponit inter notiones ,non erit verum quod omne relatiuttm ad intra fit notionale, nili fbrtd imcllig.it ur lic , quod omne relatiuum ad intri conftituensperlbnam- Si etiam dicatur innafei- bile, eft notionale , rc parer, quia per innaicibi- liratcm cognolciiur diltin&c prima pcrfoiu , Sc tamen non eft rebriuum , vt paret, imo nec for- ti ens pofitiuum , vt videtur tenere Do&or , tn primo dtft. x 8! Poteft dici, qudi loquitur de no- tionali , vel pertinente ad originem , vel confti- tuente perfonam in rali ejfe pcrfonali.

Egenti*!* *n p Secanda dtft tu lito hmm vocabuli , ejnod eft gyw ejfentiale, Sic. Piitnum membrum probat , qux probatio eft latis dati in litera. Non enim in- tendit Do&or qu&f aliquod fit elfentialc in di-

j £gid dita- tur n otiena- Ir.

‘urnis, quod per (e, Sc qui Jitariuc ihcludat tcfpe- ftum ad creaturam, quia nullum eft tale, vt pa- ret in Utera. Si dicatur quod rcfpe&tK creationis In Deo conuenit tribus, ergo edentule, At tamen ille relpe&us rationis, qui nccellario terminatur ad aliquid extra , dicit vnum conceptum per fe vnum. Dicit Doftor, qudd nullus talis refpe&us immediate conuenit tribus perionis , fcd tantum mcdianrc aliquo fundamento , quod conuenit tribus , in quo immediate fundatur, vr patet de rcfpc&u creationis , qui immediate fundatur vel in adlu’ voluntatis diurnae, vel in voluntate diui- na s & quia ifta funt in tribus perionis, rcfpc&us talis erit fimiliter in tribus. Dicit igitur Do&or quod tale cflentialc vt puta creare , vel fimul in- eludit relpedhim ad extra , Sc fundamenrum ab- fblutum, Sc tunc noh erit vnus conceptus per fe, led tantam per accidens , quia conflans cx ente reali abfoluto , Sc eme rationis , dicit tantum conceptum per accidens. Si vcr£> tale cllcnriale fignificat aliquem vnum conceptum per le.non poteft fignificare nifi abfolutum in diuinis , con- notando rcfpe&um ad extra , qui fundatur in tali abfoluto.

S C H O L I V M.

Probat contra alios quatuor rationibus dari alterum etifemiale, quod nullum rrffeflum ai extra includat. Prima , quia perfettio fimpliciter non includit aliquid , cui repu- gnat ejfe perfechouem fimpliciter , de quo i.d.i. quaft. t . & confirmat primo , quia rtfietlui

ad

io Quodlibet.

ad extra e II relatio rationi s. Secundo , quia nulla relatio fotejl ejfc perfe Itio J, impliciter . Se- cunda , ejfentia non dicit re fit Ilum ad extra ; ergo ncc tntcllcclualit.u , qua includitur in illaficut rationale in homine. Tertia , intellectus diumni ,<fi clTentialc (fi prior omni re- fpellu ad extra, quia hic Jit per altum intellectus , qui necejfaribfupponit intellectum ejfc. Quarta, altus comprehcnfiuus Dei efi infinitus ,quu comprehendit obieltum infinitum:er- go non includit refpcclum ad extra , cui repugnat injinilat , qua etiam omni refpeclui re- pugnat. Quod an tn fecunda ratione intellectualitatem ejfc de quiditale Dei , (fi non attributum , intelhgit de natura mtclleiluali ( quia fi Deus definiri pojfel , hac in defini- tione poneretur ) non de potentia , quia fecundum eum inlellctlui (fi e voluntas fiunt prin- cipiaformalia dhscrfarum rationum , qua non pojfiunt ijfie de quiditale eiufdem , cum neu- trumfit determinabile : na habet I . dtjlmlt. 1 1 - (fi dtHtnCl.t.q.y.ad q. 4. (fi infra, quodl.i. num. 10. 19. 7(ec tamen ifia potentia funi attributa proprie, quia non perficiunt quafi per modum altus fecundi , ex Doli. 1 . dijl. 16. num. fq.(fi dfitncl. f . quafi. 4. vide hic Lenchet.

DE fecundo membro huius dillinclionis , dices forte : qudd nullum ell ejfcntiale

Vtdc Iter- ^ -

ucnrn quo- I / non includens rcfpectura ad extra, fcd fola edentia ell hui ufmodi,quodcunquc hbtto aute aliud comunc tribus, vel ell rcfpcflus ad extra , vclincludcsrefpcflu ad extra. piiu.q.i c Quia vero s folutio quillionis dependet ab illa diflinflione ejfentialis prius po- ££*»■ fica, quod fcilicet aliquod clTentialc cil abfolutum ad intra,aliquod veri dicit rcfpe- amiqutt. . £lum ad cxtraildcb probatur fecundum membrum, quod negandum forfican alicui videretur, fcilicet quod aliquod clientule non includit aliquem refpcflum ad extra, primo per rationem fundatam in aufloritatc fumpta ex ratione perfcflionis fimplici- al.quia tuc teriSecundb per rationem fumptam ex ratione diuini edentizi Tertio per rationem elfet in fumpta ex ratione incellcfhis diuini:Q_uartb ex ratione aflus, vel operationis diuina;. mcUiT' Prima ratio talis cfl : quod ell perfcflionis fimplicitcr non includit perfe relatio- cum Iit nctn a<^ creaturam i fcd aliquod cflentialc in diuinis cft perfcflionis fimplicitcr : cr- petfoSio go.&c.Probatio maioris. Perfcflio fimplicitcr non includit aliquid per fc , cui repu- iimplid- gnat per fc ratio perfe perfeflionis fimplicitcr: f quia tunc non elfet inquolibet, ter. & non melius, cum includat aliquid, cui repugnat ratio perfeflionis fimpliciter:Sed relationi eir« '■> ad creaturam repugnat, quod fit perfcflio fimplicircr,ciim fit ad terminum impetfe- quo t, ftulrljg^ potcntialcnvquod autem nccefiario cocxigic aliquod ens potentia !c,co mo- do,quo relatio cocxigit terminum, tanquam fcilicet aliquid fecum fimul natura, vel prius i illud fic coexigens non ell fimplicitcr ncccfianum : ncc per confequcns (im- pliciter pcrfcflum Minor patet cx intentione Anfelmi,monol tj.vbi ponit talem di. Oc\nCtioncm,quicquid efi praler rclatiua, aut cfl tale, vt omnino melius fit ipfum , quam non ipfum,aut tale,vt non ipfum in aliquo fit melius quam ipfum. Et expolita & declarata illa dillinflione, concludit, nefias efi putare, vtfubftantiasuma natura fit aliquid, quo me- lius fit aliquo modo non ipfum ,quim ipjiim j fic necejfe cft , vt fit omnino quicquid melius efi ipfum , quam non ipfum. Et poilc.i infert in fpcciali quid non cft; Non efi ergo, inquit, cor pus, nec aliq iideornm,qua corporei fenfus difeernunt. Et poli fubdit in fpcciali, quid vel quale cft:;/«.tre,inquit,»«r^e efi ipfum ejfc viiicntcm, finientem, omnipotentem, verum, tu- Jium.alcrnum,(fi quicquid abfoluti efi melius ipfum, quam non ipfum. Planum ell autem, quod multa illoru funt cflentialia in diuinis. Habetur ergo illa minor, quod aliquod cficntiale in diuinis cft perfcflio fimplicitcr : quia melius ell in quolibec ipfum, quam non ipfum. Illa fententia Anfclmi videtur polfe accipi ab Augulbno 1 j. de Idem 1 l.ci- X tin.C.+.PiUentia non viucnlibus,intelligenlta non intelltgentibus,'iniuftis tu/la , beata mi- 0.16.&II. feris praferenda -f indicamus. Ac per hoc, quoniam rebus creatis creatorem fine dubitatione pra- Met. texi. jtmmus > npqrtet vt per fumme viuere (fi cunlfaiutelhgere , tufiumque (fi benigni fimum efi deCilucr' beatifiimum fateamur. Hic ille. Tenet autem hic confcqucntia per propofidonem uuimjib.x. hanc : ncccfic ell vt creator fit quicquid in c ntibus prifcrcur ipfum non ipfi : vel vt tu/. I . Anfclmus dicic:'JVf;/;»J efi ipfum quiim non ipfum.

Pro illa fententia ' potcll adduci Hilarius ix.de Trin c.pcnult. qui loquens ad Pa- trem ait Perfelti Dei,qul (fi verbum tuum, (fi fapientia,(fi virtus cft, abfoluta generatio efi: vt infeparabihter a te fit fcrnper.qui tn his atemarnm proprietatum tuarum nominibus, ex te nasus efi. Hic ille.Nihil autem Dei Filius per naduitatetn accepit, quod dicat rcfpc- flum ad extra.

Relatio no cft perfe. Ilio fimplt

Item fecundd, cx eodem medio potcll argui accepta pro maiori extremitate hoc

citer. • quod cft relatio rationisivt fit maior illa , perfcflio fimplicitcr non includit telatio-

Qu^ftio I. ii

nem ratiotusiminor, qu* prius : &: fcquiturcondufio.qirod aliquod efientialenon includit relationem rationis : omnis autem rcfpedlus Dei ad creaturam ell rationis tantum, ex primr.ctgo aliquod efTentiale nou includic rcfpcdtum ad extra. Ma-

•iorem illam de rcfpedln rationis probo, ficut primam de refpedu ad cxtraiqura rela- tioni rationis repugnat pcrfedlio (impliciter : quia cfl ens diminutum minus habens decnricatc.quamquodcuuquc rcale : quia tantum in confideratione inccilcdtuscll habens fuum effe.

Item tertio, cx eodem medio potell argui, accipiendo pro maiori extremitate, re- lationem incommuni, fic: pcrfedlio fimpliciccr non cil relatio aliqua, nec includit per fc relationem aliquam vitra vt prius. Hic maior probatur : quia relatio originis non cil pcrfedlio fimpliciterili tamen aliqua relatio eflee pcrfedlio limpliciter, maxime de illa videretur.

Ad illas rationes', qax procedunc ex eodem medio , potell ficrcfponderi , quod aliud cil dicere aliquid c(Tc pcrfe&ionem firnpliciceriSe aliud, aliquid efle perfectio- nis fimplicitcr. Primum importatj quod illud circntialucr,fiuc quiddicaciuc fit perfe- dlio fimplicitcr.' Secundum importat , non quod clfentialitet fit pcrfedlio , fcd quod omne tale denominatiue foli pcrfedlioni fimplicitcr conucniat.

Ipfum ergopcrfcdlionis (impliciter cil quam requirit in illo, de quo prxdicatur de- nominatiue, it quamollenditfibi inclTcivtpote ■f quam vniucrfalitcr confequitur, Se fic cil perfc&ionis fimplicitcr triplici modo, fcilicct prxexigcndo : oftendeudo , fiue manifcftandoiSc pcrfedlionem fimplicitcr confequendo.

Confimilitcr exponatur illud Anfelmi fic : In quolibet eft mcliui ipfum quam no» ipfum, quia hoc verum eft intclligendo de prxdicationc denominantia, ac prxexigcn- do, oltcndendo, & confcquendo,vel,r*^«»A4r/ eft netlnu ipfum, quam non ipfum, quem- admodum efle ipfum denominatiue ponit illud elfc fimplicitcr perfcdlura , non qui- dem ficut aliquid efle album ponit idem elfc coloratum , fed ficut aliquid cfie al- bum, vel coloratum ponit idem effe (upcrficiatum. Vnde fi in aliquo non eft melius ipfum elfc fuperficiatum, nec pec conlequcns erit melius ipfum cfie album.t

Conlirmliccrcxponacurdidlum Auguitini de prafcni.Quz autem fit intentio An- Quare hi. felmi quxre cap. 1 7-vbl akiEodemmodo , ci“ vnaeonjiderationt eftquicquid eft ,dr omnia i.q.y. illa nomina idefignjicjnt. Nomina, inquam, de quibus looutus cil ftmi:bonut,iuJlui,Stc.

f Ite, inflatur contra rationcmiquia concludit quodcunque cflentiale elfc ad le: quia quodcunque illorum eft pcrfedlionis (impliciter, fed illud illarum cil falfumive patet in cxeplis Anfelmi Sc Augu(lini,quia Augtillinus pemK,potcntifimum,iujh(>im». ti Anlelmus ponic omnipotentem, luftum, Stc.St tamen illa dicunt rcfpcdlum ad extra.

Secunda ratio ad cunfiderationem talis eft. In Dao eft eflcncia fub completa adlualicate cflcncix.Sc hoc meri ex natura rei, fic intelligendo.quod nec elfcntia.nec aliquid per le inclufum in illa , vel adlualicate eius , fic ibi prxeise cx confideratione cuiufcunque intcllcdlus.Hxc propofitio fic intelledlafatis patee ex didtis in principio illius articuli, exponendoquid intelligcndum fit per iftu terminum , qui eft ejfentu.

Ex hacpropofitionc fcquitur illa,qux eft maiorrationis,fcilicec quid fi aliquid ell idem eficntialitcr effentix , illud eft a diu in Deo mere cx natura rei , Si hoc fiue fic ’

idem eficntialitc r identitate adxquata, ficut in creacutis eft illud idem , quod incelli- aquata. gitur per definitionem, ei, quod intclligitur per definitum : fiue fit idem tanquam in- clufum cllcntialicer in illo, quomodo illud quod intclligitur per partem definitionis poficc dici idem ci.quod intclligitur per definitum.

Nam concradidlio videtur cfie, quod aliquid fit realiter adlu ,St quod illud , quod eft idem (ibi eficntialitcr, hoc modo, vel illo, non fit rcalicer in adlu. Nunc autem in- IneUeUua. ccllcclualitas.fiuc vita intclledliua , vel intcllcdhialis , eft idem eficntialiter efientix i,,‘" ‘fl dt diuinXjiic intclligendo, qufid non tantum eft idem rcalicer ipfi cflentixiJSC hoc iden- ^ titate fimplici.ficuc forti quodcunque attributum ponitur idem ipfi efientixtfcd hoc modo eft idem fibi.quod fi ipfaeficnciadiuina definiretur, vica inccllcdlualis, fiue in- telledlualitas.non cfiet extra eius definitionem, ficuc fapiem,ve\ bonum.

Maior patetinam, fecundum iam didla in principio illius articuli, cfientia eft ibi cx natura rcitergo quicquid includitur in ratione efientix. Minor fic intclligitur , qudd incclledlualitasquidcmnonhabctrationem attributi quali fecundi aduenientis ipfi: led rationem perfcdlionis omnino intimi, quemadmodum vita etiam in Deo ell adlus non attributus, fiue adueniens.fcd omnino intimus, Se idem eflcntix.Illa criam vita perfcdla,quzfoIiDcocoucnit,cuiufmodi eft vita inccllcdlualis, eft ide cfsctialitcr

77 dt n.

MttJcx. com. jj.

\

Itltm i

ile Amm* •i.ryi.

■AI. /fi.

Intelleftut Dei poitjl eompMr.ne ad exora.

T.j».

Ai DITIO.

ii Quodlibet.

ipfi primae eiTcntix.Hzc minor fic intellecta probatur aufloritatc Sc tationctauflori- tate Auguftini ij.de Trin.c. J.^atvra.inquit.V/ririir m Dco,'pfa ifi effcntia tini, atque natur a-, hac autem vita non talis eft, qualis ineit arbori, nec qnalts meji pccon, quod habet Jen- firmJed nullum habet intcllctlum-.al illaviU,qua Dem ef/ffenlit atque tnleiltgil cmnta , t*r fenttt mente, non corporetquta fptritwefi Deus.Hxt ille.Vu! tergo diccic, quod illa vita, qux cft edentia diuina cft per fe intcllcflualis.

liem ,6 de Tnn. c. v!t. loqucnsde Deo, ait Ite Vbiefi prima, & fnmmaiita,'ui non rfi aliud vtnere,& aliud effeffed tdem effe^ffviuerctie quale lit illud v/iirrr.qitiaintellefltia- lc,fubdit,pnm(r ac fummtts intellectus , ent non ejl aliud v tuere, ahud intelligere , hxc ille. Minor etiam ifta ratione probatur fic : Cuicunquc non repugnat efle idem alicui lubftantix cilcntiuliter, illud non conucnic vcrifiirae i- alicui lubftantix, nili conue- niat (ibi e(Tentialiccr:fed intcllcftualitati repugnat efle idcmlcui conucnit^eflentia- liter . fient pacccin creaturis : quia qtizcunquc fubftantia cft intcllcflualis : intelle- ctualitas efl intra rationem cficntialcm cius.Sieut etiam in fpcciali patet in homine. In t uiuc ratione ponitur ralnnaic. Et per conlequens ifta intclleflualicas , qux per fe intclligitur per rationale, eft idem homini cflentialitcr, imo vt aftualillimum ,V eon- •plctiflimum in cflcntiaicrgo cum Deus vcrilfiuie Iit intellectualis, ciusimellcfluali- ras erit idem efientiaHtcr cius cflentiz.

Tertia ratio ‘ fumitur cx parte iutclleflus diuini fic: Nullus intelleflus habet effe actuale proprium, Sc primum iutcllefhis per aliquem aflum intclligcndi conuc- tiientcm fibi.vel fuppofito fecundum ipfum. Hoc patettquia omnis a cius intclligcdi, vel naturaliter prxcxig cintelleflum, cuiuseft, habentem proprium afluale ejje in- tcilcctus, vel faltcm coexigit, ita qubd nullo modotalc effe afluale proprium intcllc- f>.H',ncc aliquid per feinclulumin tali effe -i luali , per aflum intelligendi ipfi inteh- lcfitii attribuitur. Quia omnis aflus eft poftcriorjSc ideo prxexigit fuum prius i ergo in Deu iiitcliefltis, vt intellectus fuum primum e [fe afluale, nec aliquid per fe inclu- fuUrin illo ejfe , non habet prxeise per intelligere diuinum i fed comparatio cflenine diuinxadquodeunque extra habet proprium & primum ejfe fuum afluale per tn- telltgerc diuinumtergo intelleflus in Deo , vt aflu intelleflus , non includit aliquam comparationem ad extra. Probatio minoris : comparatio cuiufcunquc intrinfeci in Deo ad quodeunque extrinfecum , cum lit rcfpcfhis rationis, habet effe fuum 'pri- mum proprium per aflum alicuius intelleflus comparantis ; fed quodeunque in- trinfccitm poicft ad quodeunque extrinfecum pcrqucmcunque aflum intelleflus creati comparari, illud ad idem comparari poteft per aflum intelleflus diuini , quia intellcfhis ille poteft obicflum illud fub omni ratione ex parte obiefti intelligere, fubqua cft intclligibile “ cum fit ei adxquatus,8f cius comprchenfiuusifcdquicquid' intelleflus diuinus poteft ad quodeunque comparare * intclligendo, hoc aflu intel- ligcndo comparat, quia nulla cft ibi potentia fine aftu ad quodcunqueintrinfccum, ergo per aflum intelleflus diuini aflu comparatur quodeunque intrinfccum ad quodeunque aliud, ad quod poteft intclligendo comparari , & per confequens com- paratio cuiufcumquc talis ad quodeunque tale , habet effe fuum proprium afluale per aflum iutcllcfius diuini comparantismon dico quxeunque comparatio huius ad lioc.quia non formaliter illatquia intelleflus creatus comparabit, fed aliqua compa- ratio huius extremi ad hoc extremum.

Ex hoc vlterius patet fecunda pars minoris, fcilicct quod comparatio alicuius in- ti infeci ad aliquod extrinfecum habet fuum primum effe fic proprium per illud r/r— lelhgerc:c\i\a illud ntclligert cft primum intellegere refpeflu huius obiefli, & primita- tc clTcntialijfiuc perfcftionisifc primitate duiationistquia zternum. Nec enim eft fi- mul perfcflionc cum intclhgere creato , nec pofteiius : quiavtroque modo Jequitur quod clTet limitatum, 8c menfuratum,ncc cft fimul,nec pofterius duratione quocun- que intelligere creato, quia tunc (equeretur quod intelhgere in Dco,vt intelligere, effet nouum.

t'el fic pote fi formari ratio : nulla potentia habet fiwm primam efle per operationem fuum. Hoc palet de fetuuia nihil feipfnm producit ad effe, ft fit. i de Trin.arr per confequens aliqua potentia per operationcm,qua eil ab ipfa, accipit fuum efle primum : fed omne intelligere eil operatio tnt efle Itus ,vt intellechuiergo intellectus ,vt intelleflus , non habet primum effe in 1 'eo per operationem [nam : fed quicquid efl tn Deo per tcmparal tonem ad extra , mquantum hniufmodt , habet fuum effe per intellectus operationem f iue intelleffienem,quia effe eius con- fidit in confideratiene intetlec7as:<umfil cffcreluiiotis ranonir.cigo,tcc.

Quarta

Quxftio I. 15

Quarta ratio fumicutrex parte operationis , fcu artus intetligehdi , Se hoc Ce- *• a‘ ~ Adus illc.quo Dcuscomprehetidic dTentiam fuam.vt obicdum beatificum, fub ra- ""f ' rionc.qua ralis.cft in Deo ex natura rcfifcd per mtelUgere, vt inttlhgere3 comprehen- dit cifcntiam fuam vt obicdum beatificum, ergo. Maior probatur, quia infinitas in- tcnfiuanon competit alicui enti rationis, led folum enti rcali.quod arguo, quia omne ens rationis cft fola telatio rationis, f cd nulli relationi infinitas competit, etiam rcali: vt patebie infra q.y Illud autem quo Deus comprehendit clTcntiam fuam , Vt infini- Inf*SA> tam, fub ratione.qua cft comprchcniiuum.cft infinitum, quia infinitum obicdum, vt """ infimtUjComprchcdino poteft aliquo adu nifi infinito, ve infinitoiergocum infinitum fimpliciterin perfedione no includat per fc aliquid , cui intrinfeci repugnat infini- tasdequitur, quod infinitum fimplicitcr non edens rationis, nec includit per fe primd ens rationis.

Idas propofitloncs expolitas , S£ probatas coniungendoloco maioris, Se minoris ih . fyllogifmo , arguitur fic.IUud quod cft e dentix diuinx idem eficntialitcr cft adu in Deo mere ex natura rciifcd intcllcdualitas,fiue vita intclledualis cft huiufmodi,or- go cft in Deo meri ex natura rei.

Ex hoc vltcriusiqurcquid cft adu intellectuale fiuc viucns vita intc'leduali,Schoc meti ex natura rci.habcc adu, vel poteft habere adu incellcdum, vt intelledum , Se tntelhgtre , vt intclligerc, Deus autem cft adu intellcdualis , fiue viueus vita intclle- duali meri ex natura reisficurconcllifumcft in primo fyllogifmo i ergo Deus habet adu, vel adu poteft habere Intelledum, vt intelledum, & intclligerc vtintelligere-ScA non poteft habere adu aliquod ens realc, fiue ex natura rei, quod iam non habet ex natura rei , quia hoc edet contra eius (implicitarem : ergo Deus adu habet intclle- dum.vt intelledum, & intelligerr,vtinttlligere , Se hoc meri ex natura rei : fcdnullus rcfpedus Dei cft ad extrl, nec aliquid per (e includens ralem rcfpcdum cft in Deo adu ex natura rei, quia rcfpedus cius ad extra non poteft e (Te nifi relatio ratio- nisicrgo aliquod cflcntiale,puta tntelltgert eft fic abfolutum , quod nec cft rcfpedus ad extra, nec per fetalem rcfpcdum includens. Maiorfccundifyllogifmiprobacur ficnatura viucns veri habet realitcr.vclhabcre poteft operationem vitalem , qux fic ens reale,licintelljgendo,qu6d nec fit ens rationis, nec per fetale ens includcnsiqtiia tjf operatio talis cft propria perfedio naturi intcllcdiux, vndeSt in lfta ponitur confi- tx namrb ftercbeatitudo talis naturae Propria autem perfedio , St prxeipui beatifica naturx ni. habentis r^tviuum ex natura rei, non poteft eifc ens rationis nec per fc includens enS rarionis:quia ens rationis eft ita diminutum, quod no poteft ede perfedio per fe entis rcalis, nunc autem intcllcdio.vt inrelledio, cft propria operatio naturx viuentis vira intclleduali.

Et fi proteruiendo negetur hoc in Deo, Philofophus videtur fpecialitcr hoccon- cedere de ipfo 11. Met vbitradans quxftioncmde lntelledu Si. mttlligerc dimno, ait fic fi non mtelhgat, fapple Deus , i(tu,fcd habet fe quemadmodum fit dormiens , quid rriyvr, inquit, tjfet tnftgne (jr venerabile , fiue intelligatinon ejl tutem hoc , quod fua iutilli- genttafed potentia. Non erit iuquc optima fubXantta: fer intelllgete etttm et honorabile mejl.ldeo 10. Elhic.c. 10. Petfeff a ftlictt at, quoniam /Jeculaliua quadam ejl operatio, appa- retor hinc vtiqne apparebit. Veos enim maxime fufpicati fumus beatos & felices effi : a Ilio- nes autem quales attribuere debitum e fi ipjis , Se poft cxclufis ab cis adionibus virtutum moralium , fubdit : ftd tamen viuere omnes fufpicati funi cas,dr operari , non enim oportet dormit r.Et pauli pift concludit 1 quare Det operatio bealitudine differens /jreculatiua vti- qut erit,d~ humanarum vlique,qua huic eegnatijsima feliciftima.

Commenta %,iv s.

(J zero fib** • &c* Hic Do£kor intendit

probare qu<\d fint multa ellentialia in Deo, qux nullum refpc&am includunt ad exui, & probat quatuor rationibus.

r Prima ratio talis tft , quod ejl perfethonis fimpiiciter.Dc hoc vide qu.r expofui in primo.d.i. parte fecunda dJUttJ. Quidquid enim per fe in- cluditur in pcrfe&onc limpliciter ,eft perfedio /impliciter : patet, quia cora entitas perfe&ionis /impliciter eft ex omnibus per fe , & quiditatiuc Scoti Optr.tom. A 1 1.

irtclufis. Sequitur in HteratSVd relationi aA crea- turam repugnat quod jit perfeUio jimpltciter t Scc. Tou probatio huiits flat in Hoc , quia fi r ebrio ad fui ejfe de neceflitatc co&rieic fecum ens im- perfedum,vel potcntiale,quod falictt natum eft efle fubie&um accidentium, vel poflibilc , quod poteft cfle,$c noh efTc,necefTari^ etit imjcrfeda; patet.Tum,quia dependet ad ens imperfecW.Tu, quia tali termino deftrudo neccllario dcftrui- tur relatio , cum in- fuo ejfe ribceffarib depen- B kd«nt

I

H

Quodlibet.

K'

dcat ab illo, & fic non erit necceffe eftc , nec per confequens peifedio (impliciter. Et quod dicit de coexigeria fecum fimul.vcl priAs.Aliqui expo- nunt fimultatein icfpcdu rclatiui , quia relatiua fu ut (imul naturi, A: prioritarem exponunt de ab- fultuo correlatiui. Sed hxc expolitio non vide- tur ad mentem Dodoris,quia tam Jim ul , quim prius debet referri ad terminum talis relationis, & non ad cortclaiiuum,patct per litcram Dodo- ris cAtn dicit: Eo modo quo relatio coexigit termi- Kubi tanquam fcilicet aliquid fecum, Sec. Dicit er- go quid fi relatio coexigit ad liti ejje terminum potcntialem , fiucqOod ille terminus neccllario iit (imul. duc lit prius iplaAc. Sequitur ibi.Afi- nor patet ex intentione Anfelmi. Illa minor cft: fed aliquod cffcntialc cft perfedio fimplicitcr- Qux minor probatur audoriracibus Si Aitfclmi Monol.rj.A: Auguftini i \ .dcTtin.c.^.vcl {.qux probatio clara cft in litera.

In ifta tamen litera occurrunt aliquxditHcul- 'Di^e-ltui tates Prima in hoc, quod dicit, quod perfedio 9tt*nJd. fimplicitcr non includit aliuuid per fc, cui repu-

§iut ratio perfedionis fimpficitcrA hoc videtur ubium. Tura , quia ertcnria diuina includit per fc propriam hxcccitaiem . cui tamen repugnat ratio perfedionis limplicitcr.vt patet. Quod au- tem fic per fc includat ,patet a Dodore ut primo, d.x. d.y q.i. & alibi . vbi dicit qu&d Deitas cft formalitcr dc fc hxc. Tum etiam , quiavltimx differentia: ex quo non funt ens quiditatiuc, nec pallionesemis , non videntur perfediones fim- plicitcr tamen per fe videntur includi in ali- quibus perfedionibos fimplicitcr, vrvltima dif- ferentia , qua bonitas inhnita differt a lapientia diuina infinita. Et quod talis differentia vitima per fe includatur in caritate cuius efi,vidctur in- nuere Oodorw i .d.3.9.3. Tum, quia conceptus entis vt huiufmodi , non dicitur quAd fit perfe- dio fimplicitcr,quia vt fic, non includit miiiuca- tera , & tamen per fc includitur in per fedione £mpliciter:patct,quia per fc primo modo prxdi- catur de Deo , fc de inteiledu diuino , vt probat Dodor d.\.q. +.& d.S.

SccuudA dubitatur circa hoc, quod dicir,quod

ili li repugnor perfeilio J Impliciter , quod coexigit fecum,-, tl ftmul, vel prius natura lermi/.um imper- fttium, quia intclledio diuina cfl perfedio (im- pliciter,fc tamen nccclTarid cft ad tcrml lura iro- perfcdum.quia ad obieda fecundor ia. Eft enim impofiibile c(Tc intcllcdioncm diuinamquinad obieda fecundaria terminetur, vt pollet patere h Dodorc m i.d.j. quejl.^, dijf. j). 36.45. dr in Quodhb. qucjl. 15, •*

Tertio dubitatur in hoc,quod dicit, quod illud quod non ejl /impliciter necejfanurn non e/l perfe- ttto /impliciter : quia aut loquitur dc nccctfariA formalitcr , & cx fua ratione formali ; aut quia rcalitcr idcmificatur alicui , quod cx fua ratione jfn ditnbtn* focali cft nccclTe cllc.Si intcliigatur primo mc- fimi ftrfttiio- do.uon videtur clfc v et ii, quia attributa multa in mei ftmflui - diuinis fuuc perfediones (implicitet , fc tamen ttr • non videmur fonnalitcr nccdlaria. Non enim

bonitas Dei formalitcr fuiupta <• videlicet pro fua ratione formali , videtur formalitcr neccfi- faria. Tum , quia in diuinis cllcnt plura neccilc ellcadu cxi(lcntia,quia neceQitat eft conditio cxiftentis.Tum,quia ratio formalis bonitatisnon videtur fbfnulitcr nccclfc efie , quiatunc ( cum differar formalitcr a lapientia diuina, vt paret i Dodorc m primo, d&.q.pcnult . ) id in quo conus-

nirct quiditatiuc cum alio attributo , & id quo diffcrrct,efict nccclfc clfc A lic in bonitate diui- na edent dux rationes ncccftatio cllcnJi.ctli, per poftibile.vel impoffibile. circunlcripra alia ratio- ne ncccdariA diendi eflet neccilc ellc,& non ne- cc(Te efle , vt faciliter poteft deduci per argu- mentum Dodoris dijl.x.par.i. primi Smttntta- rum.

Refpondeo ad difficultates. Et ad primam di- co ,qu5d omne inclufum per (e primo modo in perfedione fimpliciter cft perfedio fimplicitcr propter rationem Dodoris. Adinflantes, cum diciturde hxcceitatc Dei. Dico quod hxcccitas Deitatis nullo modo differt a Deitate, cum Dei- tas lit ex fua ratione formali hac , ita qudd hxc- ccitas non dicitur proprie de formali ratione Dei, cum nullo modo differar. Non enim cft ali- quo modo adus cllenrix diuinx , vt patet a Do- cture in primo , d j.f.i. Edentia enim diuina vt cilcMta.cft in vlcima,& perfediflima adualitatc, vt patet ii Dodore in pluribus locis.Pofito etiam per impoffibile, quod differret ab clfcnriaA c(!et dc clfcmia ipfius , dico quod hxcccitas illa c fi- let perfedio fimpliciter , quia etiam in creaturis dicerer perfedionem additam naturx crcatx, vc paret a Dodorc w primo, d.j.q.i.dr in 1 d.},q,6. Si ergo in diuinis diceret per fcdionem.non pof- fet dicere nifi perfedionem fimpliciter, cum omnis pex fcdio diuina fit peifedio fimpliciter. Non elt autem fic de adu pcribnali , quia talis nullam perfedionem includit, vt patet a Dodo- rc in pnnto, d. 16. & alibi ftpe.

Ad fecundam inftantiam dc vltimis differen- tiis , fic. Dico ,quAd bonitas diuina forte fcipfa differt a lapientia diuina , quia fortA non habet qflo conucmar,& quodiftetac^tli conueniunt in aliquo conceptu communi in auid , non tamen forte conueniunt in aliqua realitate quiditatiuc. Polito etiam quAd in bonitarc includeicmr per fe ex natura rei aliqua vitima differentia , dico, qodd illa elTet perfedio fimpliciter , nec enim cft neccilc quAd omnis perfedio fimplicitcr fit ens quiditatiuc , aut pallio entis , fuUicit enim qu6J fit entitas, cui cx fua ratione non repugnet infinitas.Quxcunque enim entitas dicens perfe- dionem,vel cui cx ratione fua formali non repu- gnat perfedio , (i ponitur formalitcr in diuinfs, erit nccelTario peifedio fimplicitcr , cum ibi nulla fit perfedio nifi in fummo.

Ad tertiam inftantiam dcconceprti emis , &'c. Dico ptimA, aui>d ens in communi cft perfedio fimpliciter. falrem permiffiui, quia poteft «Ucin aliquo adu perfedio fimplicitcr. Dico fecundo, quod ctli conceptus entis prediertur in quid dc Deo^dhitc non (equitur quod infertur , quia di- ftinguo de pradican tn quid. Aliquid enim prx- dicarui in quidde alio, ita, quod cft vci c de qui- ditace.de Client ia illius. St per (e includitur in in- rcllcdu eius.dc quoprxdicatur. Abquid vero di- citur prxdicari in quid tantum. conceptibilitcr, non ramen cft de efscntia illius.fed cx hoc dicitur prxdicari in quid , quia abftrahitttr ab entitate quiditatiua. Hoc fecundo modo conceptus entis prxdicatur in quid dc Deo.non autem primo rao- do.Et de hoc Vide quxexpofui fuper primo Do- dor.d.i.p.i q. 1 . ar.vlted • d.i { q.vnica.DKO ter- tiA.qudd accipi&lo entitate qux dicitur de Deo, pro entitate cx natura rci,illa «it peifedio (im- pliciter.

Ad fecundum dubium principale eft facilis rcfponfio.

1 8.

Rt/sknjio

dlfjitmUmiee,

Ai frmmm

difficuUm-

Irm,

Ai fteundi.

Aliquid ivi- lue frtiicmri in qniiiuom bm 1 modii.

r

Quaeftio I.

i*

Ai fecundi rcfponflo , quia CCfi ad us intcllcduS diurnus tc:- mm' minetur ad ODic&j fecundaria , non ramen fic

cOcxIgit illa fecum, nec fimul,ncc in aliquo priori natura: , cum illa fim produda in tali ejfe

skiAi •ll.i _/l : n

ab altu illo. Simpliciter enim cft prior adus in- telledus diuini quam fint obic&a fecundaria

imo intcllcdin dialru clt etiam prior perfoms diuinis, ciim /ic perfedio clientulis , Si perfonx fum iirnplicitcr priores obicduTccundaiiis, cum pcrfou.r ititclligarttur clfc in prirtio initanti na- cutx,& obieda fecundaria (unr tantum in fecun- do initanti narurx ,vt fibri lirer probat Dodor infecundo , d. t . ej,i, & ibi vile qux lingularitCr notaui de i itis ordinibus prior» j , Si pefleriofit. Dico fecundo, quid Dodor limitate loquitur, & non fic abfolutc : inrclligit enim fic, quando coegit fecum B ad fui ejfe , vel llmul , vel prius naturi, ita quod// non cxiflente iinpoflibilccft A clle,$cc. Et qubd fic intclligat , patet cum ibi dicit: Qttid autein ne cejf.tr io co exigit aliquod em potent tale, eo modo quo relatio coexigit terminum. Sic. Se d relatio fiecocxigic terminum , quod clt impoifibile iplam efle.terminbtton exifteme. In ptopofico autem imellcdio diuinaadfui ejfe non coexigit fecum aliquam crcarurain , Scc. pater, quia in fccjl prior , etfi ,per impoflibile , nulla creatura cllct , nec in eJJe /impliciter, nec in ejfe fecundum quidt cllct ucccfTarib intellectio di- AJvltimum u,na-

duktum.

Ad vltimum i dubium dico, quod cllrt forma- lirer ncccflc cllc.iu, qubd entitas bonitatis diui- nr effet Iirnplicitcr neceflaria formaliter , licet originatiue ab ellcntia diuina. F.t cum dicitur, quod tunc cflcnt plura nccejfe ejfe Dico , quod non cft inconocnfcns elTc plura nccejfecjfe pan- ium focinalirer diftinda , cilet bene inconuc- niens.li cllem rcalircr diftinda. Et cum vltimb dicitUr/iubdxflcnt in illaplurcs rationes forma- les neccfiarib cilcndi, Patet rcfponfio cx bis qux .1 .. notaui in primo d.i.paite t^.i.arr.vlr.

1.0. r pro ,j}it fen terit ia poteil adduci Udarim , &c. Hoc cfl extra lircram Dodoris vfque il>i:.Vr- ennda ratio ad conclttflonemjkc Non ramcncre- do illam lircram contiiicrc aliquid falfi.rcdc in- ' telligcndo.Et quia illa tres rationes, qux fumutur

exprima ratione videntur concludere de omni jdBpcdu ad extra, qubd non fit perfedio firrtplf- otcr , cuius tamen oppolitum pacet per Anfcl- tnuin & Augufttmtm , quia Augultinus ponit poteutijlimnm^,i(}rfJimum%Sc c. & Aniclmus ponit o/nnipot entem tiufliJhhum,Scc.Si tamen illa dicunt jtliud * ‘l tf- tcfpectum ad extr*.

p, f4tft.i i- Rcfpondct dillinginmdo dc perfcdfdnc fim- *tt fimfliei * plicircr. Quia aliud e ft elfe perJelUonij flmplici-

ter. altui tfr^ aliud clle perfeciionem ftmpUciter. Sccuti- rtnmfrn- ^ura c^c effentialiter , A: quidicatiub

fluiter.

perfedionem fimplicirci , ita quod illud tale prx- cist- lumptum in luo ejfe formali , fiuc clfcmiaii.

ctrcunfcriptb.omni co , quod non cft de intcllc- dit cius , dicit perfedionem /impliciter. Et hoc modo quila relatio, fiuc ad intra, fiuc ad extrajfi-

uc realis.fiuc raci6rti$,efl perfedio fttnpliciccrvCSc fic ilic rationes concludunt. Primum eerb im-

portat , non quod tale fic perfedio fimplicitcr quiditatiuc.fcd quod tale denominatiuc foli per- fedioni fimplicitcr quiditatiui acceptx comie- niar. Et hoc motio funt mulrx perfediones fim- pliriter in Dco.ficut rcfpedus omnipotentis, qui terminatur ad obicdttm poflibile , qui tantum futiJatut in aliquo abfoluto.in Deo diccnuper- Sciti Oper. tem. XII.

fedionem omnino i II imiu tam , flue perfedio- rtem /impliciter : paret . quia talis rcfpcdus non potvft fundari in aliqua creacura,qua:nuis perfe- clifTIma.Hoc idem dico de multis aliis relationi- bus adcxtri,& hoc modo illx tationes non pro- ccdunt.Hoc eriam qiodo aliquid |K»tcfl dici per- fedionis /implicirrr tripliciter- Piimb, pixcxigc- do.vt creatio rcfpcdus prxcxigit neccftuib ali- quid,in quo fundetur quod fit pcrfcdioifimplici- tcr.puta.volunraccm diuinatn Secundo, oflcnden- do,liue manifeflando.A: fic cognito iflo rc^cdti, qui cfl ere.tre manifclEuur nobis aliqnaratio for- malis abfolura , qux fit ratio formalis creandi, qux erit perfedio fimpliciter.Tcrtio,confcquen- do perfedionem fimplicitcr, ficut relatio acato- ils ad creaturam coVilequitur potentiam creati- uim.qux nccellarib ell perfedio fimplicitcr, ac- cipiendo potentiam crcariuam taiubn fimda- inentalitcr. His ergo tribus modis potcfl conce- di tefptdum aliquem , fiuc rationis effe petfe- dionis fimplicitcr.

f Item inflatur contra rationem. Hic Dodor inflat contra primam rationem principalcm,quia fi nulla perfedio fimpliciter includit rcfpeduni ad extra , ergo nullum eflentiale includit rc/pc- dum ad extra^im omne ralc fit perfedio fim- plicircr. Hoc autem cfl folfum, Sc contra Anfel- mumA' Augu(limim,qui ponunt muhaclleutia- lia indudete rcfpcdum ad extra, qux, fecundum cos, dicunt perfectionem fimplicitcr , vt patet dc 0/u.upetenre Sc iuftiijmo.

Refpondco, quod fi acciriturclfcntialc illucf, puta omnipotentem , pio icfpedu folo ad creatu - rfttn.fic non cft perfectio fimplicitcr, liede polTit ctfc perfedionis fimplicitcr , modo prxexpofuo. Si vero accipiatur pio immediato fundamento, quia omnis talis rcfpcdus immediate fundatur in aliquo abfoluto, vt funra patuir,tuu c erit per- fedio Jimplicitcr,quia fundamcimim illud erit aliqna perfedio abfolura in Deo ; & eronis talis cft pcricdio fimplicitcr. Si verb accipiatur pro fimdameuto , & refectu limul.tunc non dictin*- vnum conceptum per fc,vt fupri patuit i Dodo- rc Et fic patet ad initandam.

Secunda ratio principali/. Hxc cfl fecunda ra- tio principalis , qua Dodor intendit probare, quod aliquod attributum, fiuc aliquod cficiuiale non includat per fe refpedmn ad extra, & accipit in ifti ratione eJJetmalet\\o\\ tantum pro elTentia- li attributo , vt bonitas , qux non eil de ellcntia Dci,& tamen cft c lient iule. Sed etiam accipit lue ejpntiale pro eo, quod cft dfc cflemta Dei, cuini- modi cftintelledualitas,5cc.Et licet in ifla qur- fUonc principaliter incendat loqui de efTcntiali, quod non cft de quiditace Deitatis, cumquxtic an cflcntialia fim miraediatiora cllcntix ,quam notionalia , incidcnralicer tamen pnibat hic dc edentuli quiditariuo , quod non includar refpe- dumjad extra, vt vult Thomas vbi fupra,& Got- ftddus , qu bd in Deo funt ibi intcllcdtu. , & vrV- lilntaSjtancum pet comparationem ad exn a, con- tra quam opinionem eriam fubribter arguit Do- dor in prin/Oyd.Z. q.ptnult.Si vide qux ihi cvno- fui.Hoc pr.rmillb,cxi»ono ratione Dodoris.Cum dicit , quod in Deo cft cfietia meri* cx natura rei, qux ex fc nallu includit refpedu ad cxtra.Etboc flarim intendit infeire .qu^d omnia qux funt de ebeeptu quiditatiuo cf:eux,(int ibi cx natura rei • F.dab omnibus communiter conceditur, qubd in Deo cfl edentia fnb ratione abfolutiflima , lio 1 B i qrt'd

Mllquio fo~ te;1 dut ftr~ frdjtmii jtn- flittttx tri - fUtittr.

iV.

■V;

; m

: ■4*-

M

w

16

'Quodlibet.

k«

InttUfBud- Uiai ponitur i» tftaiia J>m jtmilittr vito.

V1- r <

45.

Ofitta ah- Tf»trum Sil* uftorvm.

fer"

14.

//?» »4» /e. ijuaimr / r - fN.iJun in- trmitmam. Smi. *

*»

quod nullum includit 'rtfpeftum ad cxtri , (c- quicur quid habent hoc idem concedere dc in- icllcdnA: vuluntate.

His prxmrffts foftnartxr ratio : Quidquid eft idem alicui habemi tjfe ex natura rei, idem dico 'Cilentialiter illud , quod eft fic idem, eft ibi meri cx flatura rei : led imcllcdualitas ell idem eflen- tialiter cllcwix diuinx habenti verum effit cx lutura rei j ergo imcllcdualitas cll in Deo raerd ■cx natura rei. Maior declararur quomodo imelii- gatur.&poftca probatur. Dicit enim, & hoc fiuc hc idetn cll. mialircr identitate adxquara , id eft, 'conuertibili , vr etiam expofui in primo , dift.x . /Jur.i.licut in creaturis delinit io eft idem defini- ■co. Siue fic idem tanquam inclufum cllemiali ter in ilio.quomodo illud quod intclligiturpcr par* ■tem definitionis pollet dici iJem ei , quod intcl- jigirur per Jchnicum. Hoc prarmiffo, probat tua- iorem lic;quia videtur contradidio quod aliquid lic (caliret iti aClu , & qti6d id quod cll idem cfi lcmialiter,fiue adxquatc, fiue non adxquatc non Iit realirer in adu.Minor paret, quia intcllcdua- litas lic cll idem elienrix diuinx, quod fi ellcntia diuina definiretur , non eflet extra definitionem cius, fictu lapiens , vel bonum ellet extra defini- tionem clienti* diuinx.fi dcfinirctur.Etpoft de- clarat quomodo vica,& imcllc&us funt idem cf fitntix, quia non habent rationpm attributi, quafi aCus fecundi aducnicnttsipfi, fcd rationem per- fcdionis omnino intima: , & hoc probat tam de vita , quam dc imcllcdualitatc per audoritates ij.de Trin.cap.j.vcl 7 .qua: funt clarx in litcra-

Ponitur vnum Extra. Pauli ante ibi .• licet aliquid pojfit ejft in re ex natura rei, licet enu definitio, vel pars definitionis non fit allu completo in re fcd tantum inintellctlu conf der ante , tamen id quod intelligiiur per definitionem , vel partem definitionis , ficut fignificatum per ipfium fignum, rteceffario eft in re actu, fi id quod tntelligitur per definitum fit in re aliu. Sed quomodo hxc litcra imelligatur.vtde qux fupri expofui de definitio- ne in prxfcnti quxllionc, quomodo definitio po- tcft dici ens rationis,& quomodo non.

Aliqui tamen Scoriftx arguunt , probando qu6d vita intellectualis non itt de ellcntia Dei- tatis. Et arguunt ficrlntcllcdus & voluntas non funt idero formalitcr clienti* diuinxrfcd vitain- tcllcdualis fumitur ab intcllcdCi ; ergo non eft idem perfeda identitate eflentix diuinx. Ref- pondetur , prxinit tendo vnum » quod prxdicata quxdam lumuntut a compofito.puta ab homine, genus, & differentia fecundum aliquos Scotiflas, lumontur a pane, puta rationale ab intellcdu, 6c genus a parte materiali , puta ab anima fenfitiua. Illi umen dicunt quod prxdicatum formale tan- tum fumitur a tertia tnt itate, puta ab humanita- ie,6c fic eft dc efitiuia ,& quiditate ipfius. Et fic dicunt quid vita intellectualis non fumitur ab imcllcdu dfofrio/ed ab cfsentia diuina.

Dico primo , quod illi non loquuntur Icctin- diun intentionem ^coti fcilicctquod differentia fumatur tantum a tertia entitate. Dodor enim cxpre& \*\un primo ydifl+ quoji 4. quid fuma- turi parte formali, vbi fic dicit ad lireram : Di- ftinguo , inquirar differentiis , quia aliqua pot eft fumi d pare e effient iaJ 1 vlhma,qu*eft res,& natura alta ab ilio fit quo fumitur conceptus generis. Sicut fi ponatur pluralitas formarum t& genus dicatur fumi a parte effcnliali priori , & differentia fpeci- fica a forma vltima.tunc fient tus dicitur in quid

de, Ha parte effentiali , a qua fumitur differentia talis fpecifica , ita dicitur quid de tali dfferen- - na itt aoftraUojta quod ficui hac eft itt quid, Aui - m.i intcllc&iua eft ens , accipiendo eundem conce- ptum entis fecundum quem dicitur de homine , vel dealbedine , ira hac eft tn quid. Rationalitas en entxHxc Scotus.ltemin primo, difl.8.quxft.a.fic dicit:/// aliquibus , inquit, creatum genus , & dif- ferentia accipiuntur ab aha , & aha re , ficut po- ' nendo plm es formas in homine , animal accipitur a fenfitiua, cr rationale ab mtelleihua , <$■ tunc iDa

res a qUA AUtpltHr ^tttns y Vfr'e ejq ^tentialis , ab

tUa re, a qua accipitur differentia, siliquando ibi non funt res,& ret, ficut in accidentibus falttmin vna re eft aliqua pnma reahtas, a qua fumitur gt- "\jS * ^ 4/14 ****** V,a J*">i"*r differentia.

Hxc ilie ad litcram. Hoc etiam idem patet in pluribus aliis locis , fcd illa fulficiant pro nunc.

1 oilet etiam probari ratione oltc«fiua,&: ratione ducente ad impoffibilc , quod vltima differentia incompofitoteali nonpotcft fumi i rerriaen- ntate. Sed quia hoc edet multum declinare i principali propofito , ideo adprxfens omitto. Et TaeeUtOad-

taaliicrpotcft relpondcti ad rationem illius, & luas ,jj &

dico ,qu6<! incellcZtualitas cll de cllcmia Dcita- dei. tis , quicquid fit dc IntcUc&u .quia vt fic , forte Ulit’ non ponitur dc cllbntia, & fimiliter quiditas voluntatis eft dc cllcmia , ctfi forte voluntas , vc hc,n6 fit de edentia , Sc tunc fi vita inrcllcdualis lumiturab iflis,patct quod erit dccfletia Deitatis.

Sed occurrunt aliqux non pafux difficultates. , f

Prima cll dc hoc.quod dicit Dodor quod intcl- DigJhorh ledualiras cll dc eflencia Deitatis , quia fi fic, fe- muimJo. quicur quod voluntas erit (insilirer dceffcntia, cum non fit maior ratio de vno.quarrfde alio, A: fic videntur fequi aliqua falfa-Primo , quia tunc eirentia cjfct neceiTaiia duplici ratione formali neceflttatis , & nunc per argumentum Dodoris tn pnmo ft.x.p.x.q.i.art. vlt. per impoflibile cir- cunfcripta viu ratione formali, neccf&rio cifcn- di,eiTcntia diuina eflet fimplid ter necetocfse, liante vna ratione formali necefsari6 efiendi , 6c tunc cfsct necefse efsc alia circunfcripta. Sed in- tcllcdus,& voluntas funt dux cmitates dillindx in cfsentia diuina,& formaliter r.ccefsarix.vr pa- tertergo. Secundi, fcquitur quod intcllcdus , & voluntas fi ponantur dc ellcntia Dci.dicunt du% exillentias alias ab cxiflcntia cfscmix diuinx; quod videtur inconucniens. Patet confcqucntia.

*1 um,quia cxiflcntia ponitur de cfsentia Dei, er- go quxamque funt de cfsentia Dci.verc exiflunr,

Hc vt exilium funt dc cfsentia Dei A* fic dux exi- llcntix nb inuicem dillindx funt dc cfientia

Dei, quod videtur omnino abfurdum.Tum.quia

per Dodorcm prsfenti quaft. qui facit hanc con- fequentiam , cfsentia eft in diuinis fimplicitcr cx natura rcijergo quicquid ell de cfscnriu cius , cll ibi cx natura rei, fupplc in aduali rxiftcmia;crgo.

Tum , quia ponuntur principia formaliaperfe- diffima.tam operar i ua, quam ptoJudioa, vt pa- tet a Dodorc in pluribus locis , ergopropriam includunt exiflentiam.

Secunda difficultas eft, quia ponendo intello- t&. dualitntcm dc cfsentia Dci^rtatim videtur cfitra- dicere didis fuis, quia ponirTritcllcdum dici vni- uoce dc imcllcdu cicato,&.' de intclledu diuinoj ergo ciim intcl IcdiU creatus non fit dc cfsentia animx, led tantum cius potentia , vt patet ab ijftbiti z. d. iC. /equitur quid etiam intelledus diuinus non erit dc ctonrfci Dci.Patct confeque-

ri*.

Quatio I.

$

tia,quh intellegas creatus, & diuiftus funt ciuf- dera ritionis,cum cor.ucniat quiditatiue in intel- lectu communi ; ergo fi vnus non cft de edentia alicuius, nec alius Umiliter erit.

Rcfpondeo, S: primo fuppono aliqua. Pri- num»,quod quicquid cft in diuinis ex natura rei, • fic cft m vlrima , & pctfc&iffima achulitate , ve libi omnino repugnet pofle determinari , vel coutiahiad aliquam maiorem a&ualitaccm.Hoc (atis patere poteft ex multis dictis Dodtoris in pruno, dtjl.i ptr.l- qnaji. «• & pnr.i.q.lj.^. f.X. JtujniJ ejf* i.x6.&lic intcllcriusA voluntas funi ibi exna- it ifintiA tura rei in vluma actualiuic. Secundo fuppono,

ZiZti £ quod aliquid clle de edentia alicuius, poteft mul- ottf irutlli- tipliciter intclligi. Primo , qndd fu de edentia I*. conftiiutiuc i ita quod fit rcalis quiditatiue con-

ftituens aliquid in ejfe cflenriali, vel quidltatiuo. Secundo aliquid poteft dici de edentia ,quod K- cht non conftituac , tamen cft ita intimum illi, quoti non diftinguitur ab illd , nec vt quafi paf- 2o,fed circitnfcripca omni pallionc adhuc eft in- timum,& fic intiinura.vt ipfo dreunferipto eifec impoflibile pcrfir&c imelligcrc illud, cui ponitur liciiuimurmlic ve nec perfcftc cdcntialitcr, iiuc quiditatiud imelligi potlccA hoc ex natura rei. Terti6,aliquid poteft dici de edentia i non quod quiditatiue couftitoat , nec fit ex natura rei di- iiin&um, fcd quod fit talis cnritas, a qua per in- ItUedhxm pollic abftrahi aliquis conceptus di- dtus in quid, eo modo quo cxjK>fui in primo , d.i. par.i.qi^r.vlt.d.if.q.vmca.Vidc ibi aliqua val- de notabilixQuartd aliquid poteft dici de eden- tia alicuius, ex hoc, quod eft talis tmitas , qux fi realiter , vel ex natura rei diftingucrctur ab illo, cuius ponitur de edentia » verd includeretur qui- ditaciucA ex natura rei conftituerct quiditariutf. Dico tunc , qudd primo modo nihil poteft poni de edentia Dei ,quia tunc edet ibi faltem quafi compolitio, qux omnino fonat imperfectionem. Et idcd Do&or m primo, di Jb.f.qtufti.& dijl.iS. negat in diuinis omnein compoiicioncm , vel quafi compofiuonem. Secundo modo poteft aliquid cllc de ellcncia Dei , quia hoc modo nullam ponit compoficionem , nec quali compo- firioncin , nec fonat imperfectionem aliquamA hoc modo intcllcCtiulitas ponitur de edentia Dei , vt patet a Dodore prxfenti qtujl. Tertio modo forte poteft poni aliquid <3c edentia ,quia conceptus entis poteft abftrahi ab aliqua rcaliri- te,qui dicitut in quid de Deo : fcd illfc conceptus cft iimpliciter pofterior ; nec tamen fic intelli- go , quod podic abftrahi ab aliqua tealitacc ef- Siuix diuinx , ita quod talis rcalitas poflit ex natura rei intclligi prior ipfa edentia , quia hoc fonat imperfedionem. Non enim ibi poni poteft talis tcalitas ex natura rei. De hoc vide qux cx- poliii in primo , dijl. x. dift. 8. & xf. Quarto modo poteft poni aliquid elle de edentia Dei, quia libi intcllcdualitas cllet diftinda ex na- tura rei , ibi conftituerct , vel quali conftituc- rcc quiditatiue , quia conftitutiuum quiditatiud diftinguitur a conftituto,& hoc fi fit conftitu- tiuum ex natura rei , vt patet de anima intelle- riiua A vbi communiter eft talis confticutio , eft compofitio.

Ex his patet refponfio per ordinem ad rario- nes fadas pro illis difficultatibus. Ad primam, dimcultlit:. cum arguit , aula tunc edent ibi dux rationes primales nccdlarid edendi. Dico , quod fi intcl- tectus A voluntas edent ibi vt conftitutiux qui- Scoti Oper. Tm. X l /•

dtrariuc edentix diuinx ,Sc inter fc formilit er diftin&x, argumentum concluderet , ficut etiam concludit argumentum Scoti ut primo , di/t i. quia fi duo eilent dij, non ditferrenc fpecie , fed Client eiufilem fpedei fpecialiffimx, fic fic habe- rent ex natura rei quo convenirent quiditatiue.

Se quodiderrent numeralitcr,flc per confcquero efscnc ibi dux formaliutes ex natura rei,ex qui- bus conftituerctur vnus Deus , vt fupri expofui. ~

Sed intelle&us, Se voluntas non fune huiufmodi, . &

vt patec.Ec pofito quod intellegas , & voluntas x»i*nui i», diltinguancuc in Deo ex natuiarei, vel edam jhnfumtut formaliter, adhuc non fequicur , quia nullo mo- m do edentia diuina,nec fecundum retn , nec quafi fecundum rem dicitur conditui ab eis , fed om- nino funt intimx ellenrix diuinx. Dico fecun- do, qudd quando Dodlor loquitur de intelle&ua- litatc.quod non loquirur de intclleChi.vt cft po- tcntu.lcd loquitur de natura imelle&uali.fiuc de cnticatc incellcdtiuli , ad quam immediati filo modo pulluhuu incclle&usA voltmras, ficut di- cimus, qudd anima cft natura , fine entiras intcl- lc&oalis , includens fuo modo intellectum , Se voluntatem , qux anima proprii eft de ellcncia hominis , non tamen inrcllc&us , nec voluntas.* patet, quia non funt de edentia animx incelleCti- ux , nec e contra. Sic dico in propofico , quod entius inrclledualis cft de edentia Dei , non ta- men conftiiutiuc , c&m ex natura rti fit omnino idem ellenrix , Se fi definiretur i definiretur per huiufinodi cnticarem, qux entitas eft realiter , Se vniriuc intellegi iis,& voluntas,vt funt portntix.

Et fi in aliquibus inueniatur dictum qu^d in- tell&ftus fic. voluntas funt de edentia Dei , expo- natur, vt hic. Et qudd Dodtor non inrelligat quod Sjferuia . fine de edentia Dei , patqt , quia vult in primo , d.i. par. t . q. 4. & alibi , qu6d fint prinripia for- malia omnino diuerlarum rationum. Vtide in ita Dei. q.cjuodl. vult , qudd generario,& fpirario omni- no fint alterius rationis , quia fime a principiis produ&iuis alterius rationis. Hoc idem patet d. 1 j . primi. Tunc vltri.fi fune dux potentix ex natura rei fbrmalitcr diftin&x , Se certum eft qu6d vna non eft determinatiua alterius , cum line ibi in fumma a&ualitate.nec funt tales enti- tates in quocunque, quod vna fic dctenniiubilif ab alia. Tum etiam , quiatunc fequeretur quod diftinguerentur formaliter ab edentia, fi ab inui- cem diftinguerentur formaliterA fic non edlnt de circntiaeius.Si dicatur.ereo videretur qudd fi incellc&us, Se volunras non lunt de elfcnria Dei, qudd fine attributa, cuius oppofitum patet htc,& in primo, d.S.q. penult. Dicd, qudd non (equitur^ fed funt fic intimx , qudd dreunferipto omni atT tributo, adhuc imeilc&us , Se voluptas elfent ibi ex naruca rei ■, attributa enim quafi perficiunt in adu fecundo, vt patet i Dodore tn primo, d.Z.q. qenult. Nam infinitas non ponitur de edentia Deitacis,& tamen non cft attributum , vt patet 1 Doriore , tn primo J. 5^. 1 .& in quolib.q.f, .

Ad aliud de exiftenria.patet qudd fi edent for- malitcr diftindbe , & de edentia Dei, qudd dice- rent duas exiftentias ab inuicem formaliter di- ftin«ftas ,3c hoc . non habeo pro inconuenienti, ponere plures exiftentias formaliter diftinftas in Deo.norvtamcn realiicr,quia tantum eft viu.Di- co tamen.vt fupta, qudd intellcrius, & voluntas non funt de clfcmia Dei.vt funt potenti*. .

Ad fecundam difficultatem. Dico>qudd pofi- 40, qudd fint de edentia Dei , non {equitur qudd

intellcftus

18 Quodlibet

intcllcdus noder Tu dc edentia anim.T»nec e co- tn,d intelledus noftcr no crt de cfsccia.ergo ncc diuinus,vt patuit iu primo, d.i.p.i. f.x.cxponcn- do quomodo cxiftemia Dei iit dc cliauu Dei, tJc exili curia creata non iit dc cxillontia crcaturx, fcd tantum giadus mrriniccus. Vide ibi. Dico etiam, quod ilta propoiitio non eft abfoluta vera, iciiicct, ♦j^i'4 furti eiujdem rationis , tjuod conut- Ntt v/u conuemt & reliquo i fcd eft vera dc bis , qtixeonnenium fecundum illam rationem , fe- cundum quam conucmunt i patet , quia aibedo. Se nigredo fune eiufdctn rationis in colore , fcd tabedini conuenit diigregare : ergo Se nigredini. Non (equitur , fcd bene (equitur, quod competit albedini fecundum rationem coloris , competit etiam nigredini. Dico tertii», qudd fi illa propo- dtiocft vera , erit tantum vera quando illa qux dicuntur ciufdem rationis , funt ciufdcm rationis in aliqua re, vel rcalitatc,non aurem vt funi ciuf- dcm rationis unuint in aliquo conceptu. Mod^ intcllcdus creatus , & dininus, ctfi lim ciufdem rationis in conceptu intcllcdus , non tamen in aliqua rcalitate,vt fupra expofuiin primo, dtji.x. par. 1 . <]u cjl. 1 . artic.vlti.& diJI.S .«yn.i.cr dut. 1 f. Et lic patet rcfponlio ad difficultates , quas be- ne nota.

t Tertia ratio futuitur ex parte intelledus diuini, qua probat quud in Deo eft intellectus ex natura rei , Se nullo modo per rcfpcdum ad ex- tra, iu quod per fe includat talem rcfpcdum, Se formatur lic rario : Nullum piius includit per fe poftetius, vt patet ; fcd intcllcdus diuinus eft prior rcfpcdu , quo aliquid intrinlccum Deo comparatur ad extra , ergo intellectus nullum re fp cCkum per fe includit. Minor probatur. Tum, quia quod eft prius ptiqrc , clt prius pofteriore: fcd intellectio eft pt ior omni rdpcdu ad extra, patet, quia rcfpcdus ad exui caulatur per actum intellectus diurni comparantis aliquid intrinfe- cum ad exui. Et probae Dodtor ibi : Qtodeun- queintnn/ecum petejlad ijuodiumjue txntnfccum per ejucmcunque udum intclltclus creati compara- ri, Se e- Sed intellectus eft prior adu fuo , Se ille eft prior rcfpcdu ; ergo intellectus erit iu Deo, ve prior omni rcfpcdu ad exui , & per confc- quens eft ibi ex n.uuta rei , non includendo re- (pedum ad extra Et iic patet illa ratio.

u Iu illa tamen lucra pro maiori declaratio- ne occurrunt aliqua dubia. 1’runuiu eft in hoc, qaod dicit , quod intcllcdus diurnus potejl obit - itum fub omni ratione ex parte obietb wtcHitfre Jub qua ejl intelligdtUt. Hoc non videtut verum. Tum , quia eft intelligibile abfttadiuc , Se per fpccicm mtciligibilcm, vt etiam patet aDodere tn fecundo, d.j. f. to. vbi habetur quod Angelus potuit cognofcere Deum fub rarione Deitatis per foedem iutclligibilcm cicatonv.Tum , quia poreft cognofci fub ratione entis , & dc abftra- diuc. Tum, quia hoc fpecialitctnon videtur ve- rum de obic&is creat is, quia corapodtum natum eft cognofci confuse. Tum , quia natum eft eo - gnofci prxeise fub conceptu entis , qux omnia repugnant inteUedui diumo.

Rdpondeo , quod didum Scoti debet fanc intelligi, videlicet ,qu6d podit coguo&crc illud fub omni ratione non includente imperfedio- ncm.Omnia enim cognofcit pcrfcditlimeunodo cognofcere abftradiu* eft huiufmodi. Sed co- gnofccic edendam diuinam , vt comparabilem od creaturam ^puu inquantutn eft imitabilis ab

omni creatura , nullam incluJit iraperfedio- netn. Et quomodo relatio rationis cognofcarur ab intellecta diuino, vide glollara quara fcci.crc- ,M[

do,in Dodorc di//.8.^.j.Dico fecundo, quod Do- fiaturTtL dor multum limitate loquitur , cum dicir fub ttlltilu imi- omni ratione ex parte obiedt , Scc. Quia habita 94 prxfenda perfed» obicdi , illud pctfcdiflimc cognofcit fub omni ratione, & vt fic,non eft na- tum cognofci abftradiu*. Cum ergo intcllcdus diu inus habeat omnia imrinfcca in perfediflim* pr. cientia fecundum omnem rationem , qua funt ituclligibilu:&4imiiitcr de habet omnem crea- turam , quia edentia diuina eft pcrfeditflma fi- lio reprcfcncandi imelle&ui diuino omnia obic- dafccundaria, vt patet a Dodorc in primo , d. 1. par.i^.t. & d.i9. & inquoltb. 4. 14 &alibiSc- quiturquud intelledus diuinis cognodrit fecun- dum omnem rationem, &c.

Secundum dubium eft ibi:$tpcqmd 'mteUedtu , . diuienu potejl ad (juodcitnqHe coparare intelligedo. 7

Primo dubitatur .quia aut loquitur dc intrinlcca ex natura rei;aut dc intiinfcco non ex natura rei.

Si primo modo, non videtur q«6d poflic com- parare diuinam voluntatem ad creaturam quo ad fuum cjjt exifteutix , nid prius talis creatura habeat tjfe Volitum i voluntate diuinaiquta ante determinationem voluntatis diuinx , nulla crea- tura exiftit pro aliquo tempore, vt patet a Do- docc in pluribus locisjcrgo (i intelledus diuiuiis dc copaiar, talis conparatio erit contingens : pa- tet, quia imcllcdio diuina icquens detei mina- tionem voluntatis diuinx eft contingens , quia licuc voluntas diuina comingenrcr deter mina, ita intelledus diuinus contingente* intclligir.vt pa- tet i Dodore iu primo, dijl.tf. Et vide qux ibt expofui,& fic talis comparatio non erit intrinlc- ca Deo , Se per confcqucns non (equitur quod qtiicquid poteft ibi ede hoc modo.adu ibi dt.Si veri loquitur dc intrinfeco non ex natura rei, tunc non lcquitur quod quicquid poteft elte ibi, adu fit, quia refpedus rationis,quo dicitur Deus doni inus, tantam ineft ex tempore , vt dipra pa- tuit in primo, dift. jo. Prxter ea, aut loquitur Jc omni comparatione /qux poteft fieri ab imtllc- du diuino comparando intrinfccum ad excraj aut tantam de aliquibus.puta de iliis , qux prx- ccdunt omnem adum voluntatis diuinx ad ex- trahi primo.hoc non videtur, quia ilia propod- tio : Sduod poteft ejfe in Deo , atlu tbi eji , renet ex aliapropodiione,(cilicct,qud*d omne , (juodeft in Deo ejl /impliciter nccejfe ejfe. Hoc pater a Do- dorc in pnMojiiJl.i.par.iq.i.& par iqutfl.i.C’ in qu olib.q.i.& ahbi.S cd non omnis comparatio intcllcdus diuini eft nccclliuia.quia non iila.qux tantum (equitur adum volunutis ad extra.vt di- xi dipra. Si fecundi , adhuc non videtur fcquL quia talis comparatio non eft dmplicucr ucceA (aria, quia nccetfitas eft conditio exilfcntis, 4

Reipondeo ad omnia illa , vinea rcfpon- 3 1. done , videlicet , qudd in propoiftp taurum loquitur de comparatione , qux fic per adum intelledus diuini , Se non creati , illa enim femper adu eft. Et idc& Dodor dc dicit cir- ca finem rationis , comparatio ctuu/cunque ra- iu , pura imrin/cci , ad^uodrun^ue tale , vide- licet extrinfccum , babet eile futim aditale per adum uttclledat datim compar anus j>on dico ejue- cunqut comparatio huim ad hoc, qmanon forma- liter 1 lla,(jud intelledus creatus comparabit , fup^ ple habet effe adualc, Se ncccilauo fetmaliret tn

Deo

\ f

V

Qusftio I.

19

Deo , /W aliqua huius exirem intrin/cri ad bsc extremum cxrrfcifccam. Dico lecumld.qiiod lo- quitur dc omni compacarionc intcllc&us cfiuini, ime feqnens achun voluntatis ad exrri.fiue pro- cedens,quia intellectus diurnus neociTariu com- parat , &c ab «terno. Non enim poteft compa- rare ex tcrapotc, vt probae Dodor in pr.ms, d*Jl.}0. Qgainuis ergo voluntas diuina deter- minet comingenicr ad exua , tamen quia quic- >quid vult , ab artemo vult , vt probat Dodor m pruna, difl. 3 9. & fpccialiter 1« 4 f • intelledus diuinus, qui agit de neccllitate natura-, ab xter- no comparat quicquid comparat. Et conce- do quod talis comparatio (equens adum volun- tatis diuinx cft ne cellaria , quia prxfupporita determinatione tali , intelledus diuinus necef- farid comparat , & non poteft non comparare» licet dicatur contingens pro quanto fequitur de- terminationem contingentem.

Nota illa vctba, quando dicit, qubd intelleSlm diuintu imteiUgettd* comparat, debet *fic fmcIJigi, quod coAiparatio pfxfilpponit extrema cognita adu» quando adu comparat illa ad inuiccm. Nili enim prxcognolceret,n6 pollet comparare. An modo comparatio illa fic adus intelledus» aut inteiligendi , aut alius > Dico , quod non eft adusintelligcnJi, vt pacet; nec eft proprie adus caulae us » nec ab incclledu , nec ab ada intelli- gendi , quia omne tale ellct nccctlario ens rea- fc, vt expofui in primo, ejHtfl. *. anipre- Cemfaratia bando opinionem Gothofredi in fine improba- *di. tionis» vide ibi. Dico ergo qtt&d comparatio cft qnidam rcfpcdus rationis dcrclidus ab adu comparatiuo intelledus comparantis duo obre- da cognita ad inuiccm , qui cft in obicdis co- gnitis compararis. Sed an talis comparatio fit cera fiibie&iuc in creatura comparaca?Dico»qu6d

fi comparat creaturam ad Deum , quod erit ib»». Sc non erit inconucnicns vnunt relpedum ra- tionis fundari in alio , vt p2tct dc icctmdis in* tcnrionibus.

y <H**rta rati* fumttxr ex porre sperat ion Hic Dodor intendit probare quod adus intel- ledus diuiiii fi: in Deo ex natura rei , nullum per le. includendo refpcdum ad extri. Et ratio ftat in hocNullum formaliter infinitum in Deo includit per fc aliquid , cui fonnaBtcr repugnet infiniras:hoc patet, vt iupri in prima rarionc»vbi probatum eft, quod nulla pexfedio ‘fiiriplicittt includit per fc aliquid , cui repugnet pctfcdib fimplicitcr, Scc. Sed relationi rationis, dk prxei- pue ad extri, repugnat infinitas; paret , vc fupra in prima ratione , quia formaliter infinitum cft fimplicitcr nccelJarium , & tale non includit per fe aliquid, quod non eft necellarium , vt vbi pa- tuit. 1'robat etiam Dodor per ar gumenta i for- tiori , quia relationi leali repugnat formaliter infinitas etiam relationibus diuinis , vt probat cjucdhb. ergo multo fortius repugnabit relationi rationis : ied intelhgert diurnum eft formaliter infinitum. T um, quia perficio fim- pliritcr. Tum, quia 'eft adus comprchenGuuS obiedi formaliter infiniti , quia obiedum infi- nitum cft natum tntelligi infinita intclledione ; ergo non perfede comprehenditur » nili adu intcllicamr infinita imellcdione , & nulla po- teft cfle nifi diuina ; ergo fi per le non inclu- dit ref^edum ad extra, erit ibi ex natura rei . & fic paret ratio. Et tota litera fequens vfque ad dcclararionem quarti termini , clara cft ^ nec indiget alia expoficione : tora enim de- pendet ex fiipcrius declaratis iu quatuor ra- tionibus.

n*

litAUprt dtumfirr. ift

fumahitt

infinitam.

S C H O L I V M.

txphc.1t hic terminum immediatius & ejucmodo dupliciter Jumitur-.poJitiueJd esf,qusn- do ipjum cfl medium inter olnjuo , O" uegoUui ,idefi , cjucci mogis ex t ludit medio , ejuitm illud , vt in exemplis potet. Epilogot dollrinom dorom de ejuotuor terminis quoji tonis : fro enim rcfelunonc Attendendum ejt od duplicem diftinihoncm dotom,de cflcndali Cr immediatiori.

DE Quarto termino , J fcilicct immediotim, eft diftinguendum, quia dicitur ith- medarius aliquid dupliciter : vel ita quod ipfum iit medium inter primum, i&a vltimiim,& tunc cft immediatius politiae Vel ira quod inter ipfum, & pnmum non Jit medium, aut pauciora fini media, quam inter tertium & primum, & fic eft imme- diatius negatiue- Exemplum : fuperficics eft immediatior fubftantiz, quam co!or : ita quod habet rationem medij pofitiuc inter iHa :fed rifibilceft immediatius ho- mini, quam color ncgaciuc. Non enim mediat inter illa extrema pofitiui, fcd magis excluditur medium intet hominem) Sdrifibilc, quam intet hominem, 3. co- lotem i vt fic breuiter dicatur crte immediatius pofidui , quod canquam medium inter extrema includitur : Si illud immediatius dicatur negadud , vbi aliquid tan- quam medium tfiagis excluditur.

Pofict autem alio modo diftingui dc immediotiori , fecundum item , Jc rationem : quia immediatius, & minus immediatum, vel mediadu: non iunt fine ordine. Or- do autem non videtur pofle inteUigi fine diftin&ionc , fed quia hic non quzritur, qualis cft diftin&io elTendalium a notionalibus, vel vtrorumque ab crtciuia.idcb irta dtftinclio immedtottoms non traftatur ad przfcns : fed qualifeunque fit diftinSio ef- femialium a notionalibus , vel vtrorumque ab edenda , fecundum tfta dicetur, quod illotum fit immediatius ipli edentia:, puta ejjcnuoleq 4 1 nttionole .

/ B 4

afl.Vel Ita

JL1U.1 jp- um non . iit mcdid imet illa, tuneitina- go exclu- ditur me* dium intet ipfum & ptiinum tjua intet aiiud Se pnmum & ume eil immedia- tius nega, tiud.

de boc I d, s.f4.x.i7; &d.iaj.7o »•4«. & do

lj.jr.tj.itf

Epilogaiio

di&otum.

" 34*

ImmeAitrim dicttur mIi- qm id duf lin- ter.

Txrmilum.

JmmrAixtmi

fe/iliHt quid

Coclufio 1

Nulli* rta- t tortui e mt- duttiuj po- ftiue, e f* i tid vllo ef- ferti iuli.

Cbdufio i

Notio/tale ntfutine , quandcjHe medianus aliquo tf- fentiulijp- f tjfentu.

io Quodlibet.

Itaque recolligendo de ifto primo articulo , ejfentia cft illud , ad quod (it eorum comparatio , quorum quxritur ordo : cffentiale autem Se nolionale funi illa , quorum quxritur ordo in comparatione ad eircnciam:dc immcdiatione autem illorum ad illud primum , cft quxilio Se principaliter rcquititur , propter folutionem , duplex diftinftio polita inhoc articulo : vna de ejfenttali, alia de immediatiori. Prima de ejfen- tuli talis cft : alicuius ciTcncialis ratio, liuc a£lualitas totalis, cft meri ad intra, alicu- ius autem ad extra. Secunda de immediatiori talis cft, quod aliquid dicitur efie im- mediatius poiitiuc , ica quod ipfum ponitur medium. Aliquid priuatiui, ita fcilicet quid non requiritur medium aliquod inter ipfum, Sc primum , ficut inter aliud ex- tremum, Sc primum.

Commentar i y s.

a r\ E quarto termino ,/ciluet immcdmrius ejl YJ dijtineuendum , q uia dicttur tmmcdtatim aliquid dupliciter. Vel quod fu medium inter pnmunt , & vltimum. Excinphitn.fupeificics cft immediatior’ fubftantiz quam color , ita quod habet rationem medi) politiui inter illa. Secan- do dicitur immediatuu negatiue ex hoc, qubd inrer ipfum , Sc primum non iit medium, nufc pauciora funt media, quam inter tcrtium,& pri- mum cxemplam . rifibilc cft immediatius no- mini , quam color negatiue. Non enim mediae inter illa poiitiuc, («i magis excluditur medium inter hominem, & rifibilc, quam inter hominem, Sc colorem. Ec breuiter immediatius poiitiuc cft, quod includit tanquam medium inter extre- ma,^ immediarius negatiue cft vbi aliquid tan- quam medium magis excluditur. Et dicitur im-

mediatius pofidue, quia tertium non oofle incf*

fe primo , puta color fubftantiz , niu mediante

fuperficie,quz cft ratio recipiendi colorem, prius

enim recipitur color in fuperficie , quam in fub-

ftantia. Immediatius negatiue , quando ibi non immtdiaeto

requiritur medium vt ratio recipiendi, fed dici-

tur immediatius per carent iam plurium , quia

inter hominem , & rifibilc plura excluduntur»

quam inter hominem , & colorem, patet, quia

rifibilc lic iucft immediati homini, qubd forte

nihil mediat, fahem vt ratio reccptiui, ita qubd

immediate recipiatur in aliquo alio ab homine,

color verb non ineft , ni fi immediate recipiatur

in quantitate, Et ideb inter hominem , & rifi-

bile plura media excluduntur , quam inter ho- ,

minem , Sc colorem. .w ?

S C H O L I V M.

frima conclufio , nullum rationale c/1 ejfentia primo modo immediatius aliquo ejfentiali, alioqmn ejfenliale non pojjct tnejfe ntft prafuppqfiso nottor.ali. Secunda conclujlo. Ejfentiali ad extra aliquod nolionale eil immediatius fecundo modo , quia hoc conucnit ejfentia ex na- tura rei , illud non. Tertia conclujlo. Omni notionalt cft ahquod ejfentiale immediatius ef- fentia viroque modo. Primo, quia [i memor ta facunda realitcr differret a dicere, imme- diatior ejfet i(ft quam dicere. Secundo , fotentta immediatior efl ejfentia, quam acfso eius produUtua , cJ-cfic nolionale ejl talis aflto, vel [apponit illam.

DE Secundo articulo b dico tres conclufiones, quarum dux funt bteues, tertia ’*• principalis.

Prima cft illa : nullum nocionalc cft immediatius ipfi cfTcnrix diuinx aliquo eflcnciali, Se hoc loquendo de immcdiatione primo modo. Hoc probatur ficQuod cft immediatius primo non cxccdicur a tertio, cum fit per fe medium inter ipfum primum, Sc tertium: fed omne cflcnciale excedit quodcunque notionale, quia ef- fentialc cft commune tribus : nocionalc vera non : ergo, Sec.

Secunda conclufio cft talis: omni edentuli includente refpedum ad extra im- mediatius cft cflcnux aliquod nocionalc , Se hoc loquendo de immediate fecundo modo. Hoc probatur, quia tale cdcndalc non conucnit ipfi Deo, nili per operatio- nem intcllcclus comparantis ad extra : notionalc autem conucnit cficntix ex Datura rei abfquc omni comparatione incelle&us ad extra:ergo requiritur medium inter ef- fenciam , S c nocionalc , quam inter eflentiam, Sc cficntiale , vbi nccefiario mediae aftus intcllcflus.

Tertia concluGo cft. c omni nocionali cft aliquod cffentiale immediatius cficntix vtroque modo immediationis. Hoc probatur dupliciter. Primo fic : Qualis ordo J perfercalis eflet inter aliqua , fi efienc diftinfla rcalicer, talis per fe crdo cft, inrer illa , correfpondcns illi diftinftioni, quam habent, vc poti racionis, fi diftidguancur ratione, Sc hoc fiue ratione fumpjfa ex parte rei,fiue meri caufata per aftu inteUeilus.

Nunc

» f-9

Quxftio I.

iV

Nunc autem, ficflTct difhnftio rcalis inter iftaj fciticct t/featie .memoria ferfcftj, Si di. cere perfectum , memoria cflct per fc in ordine rcali immediatior ipfi cllcntii, quam duerc i ergo , Si quocunque modo iit diflin&io inter i!la, eo modo cllimmcdiatio corrcfpondcns. Maior probatur a poilcriori, lio : Vbi e It diflihflio rationi', Cuc vuo modo, liucalio, accipiendo rationem : ibi concludimus ordinem lic dilHnflorum ex hoc , quod illa lic diftinda liabercnc ca'cm ordinem rcalcm, vbiclTcnt didiufla rcalitcr.

Secundo probatur a priori maior: « Per fc ordinem intelligo ,qui eilexpcrfc ra- tionibus extremorum : Si hoc accipiendo per fc rationem effcntialcmfuiequidics- tiuam, non denominando illud , cuius elV ratio adf^r in re , vel in intcllefhi, Ii qui- dem illud, quod indifferenter pocelf habere vtrunque effe, videtur habere rationem quidiratiuam intclligibilem non t determinando ad hoc, vel illud e/fr. Ex hoc patet maior. Nam vbi manet per fc ratio fimilis ordinis, ibi manet fimilis ordo ,fcd in illis didin&is in tali , vel in tali ejft, manet per fc eadem ratio conlimilis ordinis, quia ra- tio quiditatiua t-xT ,& ratio quiditatiua B : ergo ,tcc non enim efe in intcllc&u dat ipfi rationem quidltatiuam. Minor patet, quia fi illa ibi polita effent realitcrdi- ft infla, efict talis ordo rcalis, qudd quiacfictcifcntia, natura intellectualis perfeCta, ideo haberet intelleflum perfectum, & vltcrius haberet, vel habere polfet obieftum actu intelligibilc proportionabilitcr fibi piifcns. Et vitra; idcd eflet, vel effe pofict memoria pcrfc&a. Nam hatccfl ratio memoria: perfectr , intellectus habensobic- 'Ctiim intelligibilc proportionatum actu fibi pnfens. Et ex hoc vltcrius, fi ipfa effer, vel effe poffec fuppofito habenti ea perfecte principium exprimendi, ergo exprime- ret, vel exprimere pofTet notitiam declaratiuam corrcfpondcntcm ilii memoria:; hunc autemiprimum norionalc.faltem quod includit primum rcfpcftum pofitiuum ad aliquam petfonam,eft dicem ergo primum notionalc habet cflcntialcaliquod im- mediatius edentia: vtroque modo, Si pcrconfcquens quodcuntjue aliud notionalc. Sicut autem argutum c(l de memoria & dicere , fimiliter pofiet argui de voluntate Si obiefto fibi pizfente Si a£tu fpirandi. ...

Secundo ad idem fic ; f Elfentia: immediatior e It potentia, qulm aftio rcalitcr pro- duftiua fecundum illam potentiam Omne autem notionalc c(t actio produfkiua fecundum aliquam potenciam in natura diuina, vel fupponens illam : quiaclt pro- ductio alicuius fuppofiti , vel fupponens productionem : omnis autem talis aftio cft alicuius potenti* , qua: habet rationem eflcntialis , vel quia cft ipfiut intellectus, vel quia dt ipfius voluntatis, ergo , Sic.

Sic igftur quanruta ad idum articulum , patet quod edentuli ad exua nctionalc cft immediatius fecundo modo. Nullo autem edentuli edaliquid notionalc im- mediatius vtroque modo, quolibet autem notionali cd aliquod edcntialc ad intra immediatius vtroque modo , quia faltem intellcitus cd immediatior, quam cinere , quod cd primum notionalc : Se ita per conlcqucns quocunque notionali: voluntas etiam immediatior cd ipfo /jurare, Si pcrconfcquens quocunque pertinente ad pro- ceffionem Spiritus fanai.

C 0 M M E N T A \l V S.

Memoria eft imme- diatior cf- fciui*iqu* dicere.

Al. Deter- minaram , vel dcfci-

MemonV ‘perfe&a quid cft f

Piimuni notionalc eft dicere.

Nuliu no

nonale cft immedia- tius veroqj modo vito cllcncfaji.

b TA E fecundo articulo principali. Dico tres concltifionet. Etnota,qu6d immediatius primo non exceditur \ tertio , quia tertium pr.r- lupponit fecundum , &non ccontta, ideo non • (equitur icpnucrfij , albedo ineft lubftamiar,cr- go quantitas 'tiecellaricS ineft , fed non fequitur quantitas ineft /ergo & albedo : Si ergo norio- nale cflet medium pofiriue, clientule non pollet inclTc , nili pi a: fuppofito notionali , Tt medio, quod cft falfum.

Secunda conciujic. Omni ijjfintiati,8cc.

Sed occurrunt aliquxdifKcultatcs.Primd cir- ca hoc quod dicit, quod nullum notionalc eflitn- fnedi.inm pofitiui aliquo ejfentiali ipfi ejfentu. Hoc non videtur ex dictis Docturis (opponendo kliqua. Primo clTcntialc ad extra pro nunc acci- pirur extrii , vt rcTpe&u* crea-

tionis , te talis refpefhis cft nfccefiarib pofterior pctlonis , quia omnis produ&io adextri , fiue- fimpliriter , fiue fecundum quid de neccflitate rrxfupponic, produ&ionc ad intia.vt extat pro- batum a Do&ore in fecundo, dtft. i.qu.i. Et vide qux ibi expofui. Secundo fuppono , quid pro-? prictatcs hypoftaticx funt immediate in^cftentia diuina,quje cft immediatum fiind^rocntum pro-; paetarum perioralium , vt patet a Doltorc if primo, dtfl.i. par. x,q. J . dift.fJqtreft.l diD.xG.O' 18. Et tales propricutcTlunt cnutates pofiriue, vt patet ^ Dofftote expreGe in tertio, dijl.i. q.x. licet dobiiatiue de hoc loquatur in primo , dtft. x8. ^n perfora dicat pofitiuum an negationem^ Tertii (upporiO, quid ctfi elfcntialc ad extra fit communius notionali, quia ipfum prxdicanir de ointa pcrlona , non autem notionalc, fi tamen “ accipRtur

2.A XJuodlibet.

Y.-'dpiatui communiit/ , ixjuo non conuertitur 'fnbwftcnJi confcquentia , nocionalc potcft dici communius , quia bene (equitur , clientule ad <ctracft, igitur nocionalc ad intra cfl.non ccon- nerfo, vt pater. Illis prxfuppofitis (equitur, quid ‘iiotionalc fit immediatius pofitiue aliquo eflen- kioli ad extri. Tum criatn , quia paternitas iu diuinis piius ineft edentia: diuinx , quam rcfpe- £lus ad extra , vr conceditur i Scoto in fecundo, dift.x. e]u*/}.t. fi priis, ergo immcdiatiiis, Se po- •iitiuc, cum fit entitas pofititia.- Tum.quia quan- do aliqua duo fic fc habent , quod vnum ell idc realiccr alteri ex natura rci,& inrrin(ccc,& aliud non ell idem realirer, Se intrinfcce, Se ex natura extremorum. quod cft idem, cft immediatius po- fitiuc illo, quod nbn eft fic idcm:patct, quia non tdem realiccr non potefl elle immediatius eo, quod cft idem rcalitcr. Sed paternitas propter infinitatem tfflenti* diuinx cft idem rcalitcr, Se ex natura propria cllcntix , fcd rcfpc£his ad ex- tra ; & fi non poflit (eparari ab edentia diuina , (altem aliquis tamen non dicitur idem rcalitcr eflentix, quia ulis infeparabilitas non eft ex na- tura extremorum , Vel alterius extremi, fcd tan- tum ell ab exrtinfcco , feilicct a caufa ncccflarib caufanre talem refpcwlfim,vt patet a Dodorcr; fecH-dt. difi.i.

Secundo dubitator circa fecundam conclu- fibnem, quia videtur quod eilcntiale ad extri fic immediatius effentix diuinx notionali, loquedo de immediate fecundo modo.Tum per rationes, quas fccifuper fccimdo Do&oris dijl.uq.iuett.i. probando quod produdio ad extta fecundum <juid cft prior produdionc ad intra, quas ratio- nes vide. Tum, quia pofito per impolfibile.qood nullam notionalccflet , quia Se Pnilofbphi hoc exprefsi negauerunt.fed pofucrunc primlm cau- fam ede vnum ens perfedi (limum ex natura rei. Se lingulari flimum , vt patet 1 Do&ore in primo in pluribus locis. Ec tunc fi poneretur tantum ■ablolutum Dei , adhuc pollet producere ad ex- tri > etiam per impoflibile circunfcripta produ- ctione ad intra , ve patfct 1 Dodord tn fi eundo, di.l.q.l. ATt. x. ergo talis rcfpcdus poftee inclfe -immediatius notionalibus. Si tamen Dodkor hic intendat loqui, quod fic nocionalc cft immedia- (ius,& prius eflcnriali.quod per fc poftibilc, vei impoflibile .circunfcripco notionali, ulc clien- tule non pollet inclfe.

Rcfpondco prxmittcndo aliqua. Primo, quid per immediatius pofitiue nofi intelfigo illud , quod cft pedium inter primum , & ternum, & pofniudrn , quia vt fic , paternitas inter edentia, Se edentule ad extra dicitur immediatior, quia prius ineft , probatum cft in fecundo, difi. i ,<ju. t . srtic. i. Sed voco imrnedi.it tu/ pofitiue, quod fic de ncceflttate prius ineft primo pofitiue, ficqubd cft (Implicitet impoflibile tertium incile medio iplb non exlllcnre , Se hoc , fine illud medium requiratur v^oriiidpium formale produ&iuum rclpedlu terrijTffi^quod eft omnino impoflibile ternum inefle , nifi fit producum a principio formali produ£tiuo,& hoc modo intclfcfttis di- ninus cft immediatior adltl intclligcndi ipfi cf- fcntixdiuinx.Siuc ponatur irnmedi.it iu.',\ t ratio formalis fic recipiendi tetriutn',1 fic cft abfolutc impoflibile tertium inefse primo , ipfo fecundo per podibile, vel impoflibile circun(CTipto,& fic «dor ineft fuperficici, Se a£tus volendi ineft vo*

V • * k, £ i, fi W

luntati ; nam voluntas non tantum cft ratio fot- malii producendi velle , fcd cft immediatum te- ceptiuum ipfius. Et fi pcrpoffibile. vel impofli- bilc non ciset voluntas , nullum velle pofsct ede in aliquo fuppofito. Ex his ergo patet tefponfio ad obic&iones. Ad primam, Concedo omnia illa prxfuppofita , & cum vltimb Infertur ergono- tionafe eft immediatius pofitiue : fi intclligatur, qr.od liefit medium inter edenriaro,&cllemia- le ad extri, qubd per impoflibile notionali cir- cunfcripco , tale cficntiale nuflo modo poflet in- efse cfscntix diuinx , negatur quia per impofli- bile , circunfcripta onmi produdlionc ad intrl , adhuc Deus pofsct producere aliquid ad extri, non tantum in efse fecundum quid , fcd etiam in cfsc (impliciter vt patet a Do&ore in fecundo , di/l.i.tj. i . Si vero inrcllieacur qudd de fa&o me- diam , non tamen ncccisarib requifitum, conce- do,fcd hoc non eft contra Do&orcm quia tan- tum loquitur de medio primo modo non fecun- do modo. Et (rmilicer concedo, quod paternitas ineft pri&s edentix diuinx ,qoam cfscntiale ad extri , Se eft entitas pofitiua, non tamen propter hoc dicitur immediatior pofitiue modo prxcx- pofito, quia non tcqnititur de nCcefEtarc,vt me- dium pofitiuum , vt tertium nonpofsit inxfse, tali medio non cxirtcnrc.

Ad aliud qiundo dicitur , quud paternitas eft idem realitcr cfsentix diuinx ex natura excremo- rum , vel alterius extremi , & quod efsentiale ad extra ( accipiendo ipfum pro folo refpcdu ratio- nis ad extra ) non eft fic idem : torum concedo, & cum infertur, illud quod eft idem in primo modo cft immediatius pofitiue illo ; quod eft idem tantum fecundo modomegatur, quia illud» quod eft fic idem, non dicitur immediatius , nifi requiratur ve medium necefsarium modo quo prxexpofui. Et hoc patet euidenter, quia rifibi- Ic cft idem rcaliter homini , Se color non : non tamen dicimus rifibile cfse immediatiuyofi- tiuc , quia per pofsihHc , vel impolnoile , circlinfcripto rifibili, adhuc color pofsct in- efse homini , quia color non ineft ratione ri- fibilitatis ,fcd ratione corporis , mediante fu- pctficic.

Ad rationes facias pro fecundo dubio , folue illas eo modo quo fblutx funt illx , qux faclx fune in fecundo, dift. i. quxft.x. Et vidiequx ibi notaui.

Ad fecundam fpecialitcr dico , concedendo, quod fi per pofsibile , nullum cfsctmotionale, fcd carnum natura abfoluta fingulamsiina, talis natura pofsct habere reipe&um ad extra, & ille rcfpedlus cfsa immediate fundatus in tali nati* ra abfoluta. Et cbiu infertur , ergo paternitas non eft immediatior ncgatiu£tali cfscntiali. Di- co, qubd fi inefsct paternitas de nccefsicatc.cf- fet immediatior, qma fi ineft de ncccfsitareprius ineft , & de nccefsirare plura media excludit,vc patet 1 D ociore in fecundo vbijuprA. Et fi, per impofsibilc, non inefiet talis ufiSBfn*. inefset , & ex hoc apparet, qud.l nutionalc non ponitur immediatius pofitiue , quia ipfo circunfcri- pto efsentiale tale pofsct inefse , Se lic patet icfponfio.

C Ceuclufio terti a tjl , &c.

Pro intdligcnria maioris fuppono aliqua. Primo , qubd ratio terminorum non variatur in fc, nec per hoc , quod vmis rcalitcr Jiilinguitur

ah

s*-

Txrfilit

quorumdam

SftiJUnun.

Quxftio 1

A

ab alio, nec per hoc, qubd vnus realirer identi- ficati* alteri , quia rationes formales termino- rum abftrahuntur ab iftis conditionibus, quod cft: clTc idem rcaliter , vel diltingui rcaliter, & quodammodb accidit cis fic efie idem , vel di- ftingui. Polito cniro quod homo rcaliter diftin- guatur a rifibilicate , adhuc ftat pcrfeCifsima ra- tio, tam hominis, quam rifibilitatis, lictu & mo- do ftat cuin pcrfcfta identitate reali vtriufque. Secundi prxfuppono , quod li duo termini ad inuicem rcaliter diftinguantur fex rationibus ter- minorum , cft impofsibilc , quod duo a! if ter- mini ciuftlem rationis cura primis, ex rationibus rerroinorum rcaliter non diftinguantur , aliter non cisent ciufdem rationis cum primis. Et lic li in nobis intcllc&us , & aCus intelligendi ex ra- tionibus terminorum realirer diftinguuiuur , io quocunque erunt, erunt realirer diftin&a, ex ra- tionibus tertninoru.niii aliud addatur, & fi in ali- quo erunt tcalitcr.diftinCa Sc in alio rcaliter idc, fed fola ratione diftinCa.crit propter aliquid aliud prxter formalem rationem terminorum , Sc fic in nobis aCus intelligendi cft rcaliter diftin&us, quia cft vere produCns , 8c vitra quia cft in in- celle&u limitato ,& formalicer finito, cui vtfic, repugnat habere operationem propriam eandem libi rcaliter , quia omnis operatio finita^c limi- tata necefsario cft accidens, & forti qualitas ab- foluta, vt infra patebit, qua.fi. i j. In diuinis verb intellectus , & operatio funt idem rcaliter, quia intellectus eft fimpliciter illimitatus, & formali- tcr infinitus, cui vt fic , repugnat habere forma- liter aliquid quod non fit rcaliter idem : parer , quia aliter efsct perfc&ibilis, quod repugnat in- finito intcnfiuc. Tertib prxfuppono, qnbd nui- do duo termini ex rationibus formalibus fic ic habet, quod vnus necefsario prxfupponit alium, vel in ratione principi) formalis produ&ui, ficut necefsario , & adxqtutc , eft fimpliciter impofi» fibile, quod I cernulus terminus fit, nifi a primo, vel ilupplcntc perfcCc vicem illius primi, vel quod prxfupponat in ratione principij immedia- te receptius , ita quod fic impofsibilc frcundAm terminum polfi: in aliquo recipi, nifi immedia- ti recipiatur in primo; vel quod alio modo prx- exigat primum terminum , vbicunque fimiles termini, fine termini ciufdein rationis reperiun- tur , dc ncccfsitare talem ordinem habebunr, qubd fecundus prxexiget primum , Sc vbi reali- tcr difttnguutmir , rcaliter prxexigunt , Sc vbi ratione tantum diftmguAttrur, fecundus prxexi- gir primum fecundum rationem , 8c fimpliciter eodem modo, quo diftinguuntur, vnusprxc- xigic alium , quia talis ordo confcquens dene- ceisitatc enritarem extremorum , nunquam va- riatur per quodcunque pofterius , puta per tcaletn identitatem. Et fit; patet illa maior Do&oris.

d Nec ifta maior iuuenirur habere inftanriam, nifi fotfo in a!iquo*juod non eft ad propofitum, Sc illud fufficicnter excluditur per exceptionem iftamfi addatur in maiori fi c.Quahs ejlord t rea- h/, talio, & TMionif, nt fi fortem Mflin&iine rta- U , illud quod efipofieriut aliquo , in dtjhnthonc minori haberet veritu ojfe iDo , illo,quod fibicor-

refpondet, &c. Iftaliteraab aliquibus cxcellen- tiftimis Scotiftis fic exponitur ,nifi forte indi- ftinCionc reali id, quod cft pofterius aliquo, (Sc fiat hic pun&us) in diftindione minori haberet verius «fic ilio , & illo quod fibi correfponder.

id eft, ficut albedoin patiere rcaliter JiftinCa ab illo cft pofterior pariete, in diftin&ione minori, qui differunt in c^coguito in intdicCu diuino, ipfaalbcdo liabcret verius ejfe fimpliciter illo, videlicet pariete, vt paries cxiftft in fe,& illo, quod fibi correfpcmdet , id eft, aibedinc rcaliter exiftente. Vel nat punitus ibi , nifi forte in di • fimllionc reali, punCus , illud quod eft fofhnut aliquo in ehfiincttono minon haberer, Scc. id cft, ficut albedo in diftinCionc minor i,ldlicct ratio- nis qui differt a pariete, vt eft in cflc cognito, &c.

Edicit propter reueremiam tanti vit i non in- tendam contradicere , videtur tamen hic non enacuare inftanriam Do&oris quia comparatio - tantum fit inter diftinCa rcaliter , Sc diftincta tationc, id cft,qubd qualis ordo cft inter A,Sc B, vbi rcaliter diftinguuntur , talis eft vbi A Sc B tantum ratione diftinguuntur. Ided alij expo- nentes dixerunt qudd DoCor cum dicitpiifi for- te , &c. id cft, qubd fi poirct dari talis cafus, vbi A , Sc B in reali diftinCione, B , efsct pofterior A, Sc in minori diftinCionc , id cft, vt tantu ha- bent ejfe cognitum in intellectu diurno,# habe- ret verius ejfe A in ejfe cognito, & etiam ipfb A> in ejfe reaii , vel ipfo B, in ejfe reali , non curo.

Exemplum efsct ad propofitum . quia B in efpe cognito non haberet ordinem pofterioris ad A vt ad prius in ejfe cognito , Sc tamen B in ejfe ,

rcalis exiftentix, vt rcaliter diftindtum ab A ef- fet pofterius ipfb A. Sei cafus cft impofiibilir, qnja fi 'B habet pofterius ejfe in c fic reali de ne- ccfficatc , vbi >4 & # , in minori diftinCione habebit firoile efjc. Aliqui tamen textus ha- bent illam literam extra literam DoCoris Sc fic non pertinebit quouis modo ad ptopofi- tum. ^

c Secundo probatur illa maior a priori. Per fi ordirtem iritelligo , Scc. Siquidem illud vtrun- quei-j fe videtur habete rationem qnidiratiuam intelligibilcm, non determinando a i hoc, vel il- lud ejjc , & licera fequens 'cft clara vfque ibi :

Secundo ad idem fic.

( Secunda ratio principalis ad probandum aliquid cftcntiale efle immediatius tam pofitiuc, quam negatiu^ ipfb riotionali : &: ratio ftat in hoc, quia cfientix cft immediatior potentia, qui actio rcaliter produ&iua , ( qux dicitur rcaliter produCtiua , vel quia terminatur ad realirer pro- duCVum, vel quia cft via inter producens, & pro- ducum , qux realirer diftinguuntur) fecundum illam potentiam ; omne amem notionalc eft a- Cio produCiua fecundum aliquam potentiam in natura diutna , vel fupponens illam ,quia eft produdio alicuius fuppofiri,crgo.Et quod dicir, qubd omne nottonale efl allio produp.iua fecun- dum aliquam potentiam , debet fanc intclligi, quia filiatio non eft aCio produCiua,nec fpira- tio paffiua , nec fimiliter parernitas qux vr fic , vltimatc abftraCa non dicitur aCio produCiua.

Dico qubd aCio produftiua , qo.r in propefito pnfk- acripicur tantum pro aCione refpcCus , poteft ? ,fK dupliciter intclligi, fcilicet vel fonnaliter , vel 3?; ** confcquutiu^. Ptimo modogcnciario afliua di- citur fonnalircr aCio.fiuc produCio. Secundo , generatio pafiiua dicitur aCio produCiaa cou- comitantcr, eo quod fcqtiitur ad adionem pro- duCiuam formalitcr. Primo modo eft fecun- dum aliquam potentiam , id eft, quod cft aCus alicuius potenrix , & accipithlc pdtenttam non formalirer pro refpcCu , fed fundamentaliter;

puti

*■ * ytf ' ’ . ' ■ • ■■■'.. t

2,4 Quodlibet.

$nna pro intellc&u , vel voluntate , vel fupponit illam, quia cft produClio alicuius fuppofui.quod potcll dupliciter intelligi, vel quia cft a&us fup- pofui prodicentis , vel quia terminatur ad ali- quod luppofirum produ&um,

_ Ei loquitur hic Dodlor dubitariu&, quia hic

^ * non determinat, an pro ludio fu tantum ipfius fuppofici , vel etiam pofllt e fic ipfius memori* fercundx. De hoc inferius. Sufficit enim quod fiue fic, fiuc fic , dencceflitatc pr*fupponit po- tentiam, vt aliquod ablblutum. Sequitur in litc- ra, ibi : Vtl fuppenent produlhonem. Hoc nullo «nodo potcll teneri i ad aCtioncm aCliuam forma- liter,patet,quia cficc proceflus in infinitum,quod cft inconucniens, led debet referri ad asionem pafljuarn, fiuc ad generationem pa(liuam,vel Ipi- lacioncm pailiuam , quia omnis talis generatio, vel fpiratio de ncccfliute prxfupponit asionem ptoduCliuam fbnnaliter. Dicit crgo,cx quo aClio paffi-n prxfuppotnc de neccflirarc a&iuam for- nukir,&aCliua fornraliter, dc neceflitatc prx- fiipponit potentiam , qux cft perfc&io edentu- lis, fcquitur quod omne notionalc prxfupponat aliquid cficmialc.vc immediatius vtroque modo. £t quod dicitur de paternitate , hoc nihil cft, quia ibi tantum cft differentia rationis.Concre- tum , enim Sc abftraChim finu penitus idem prxtcr omne opus intcllc&ns , vt patet a Do- Clorc in primo jlifiinB.i. parte 1. ejutilx dij}. 8.

5.

41. Sed occurrit dubium, primo in hoc, quod di- cit,quod ejfe quiditatiuum conuenit rd, non dc- D iffumluHi tcrminando,ncquc ad ejfe in inrcllcClu, neque ad unande cmm ejfe extra intelicdum, quia fi intendit hoc etiam *4r*£ refti' comparando ad IntelleClum diuinum , videtur ' fibi contradicere , quia ipfe vult in primo, di fi. \ .

q * 4.qu6d omnia obic&a fecundat ia tantum ha- beant ejfe per a&uin intelleChis diuini, iraqubd ante aduro illum ejft habent. Hoc idem dicit difi.)6. contra Hcnricnm & in di fi 43. &: diffusi in fecundo , difiintlione 1. <jue.fi. 1. & in qnodhb. quift. 14. , . , .

Dico breuiter , quod Do&or loquitur hic dc ejfe quidiratiuo formaliter.non originatiuc; bene vettiru eft qubd tale ejfe tantum originarur ab a&u intclleClus diuini. Et hoc etiam apparet, quod ejfe quiditatiuum hominis non cft ejfe co- gnitum , quia vt fic , tantum habet ejfe in inrcl- lcClu diurno, fcd cft ejfe, vt prxfcindit fecundum intcllcdum a tali ejfe cognito.

Sccundb dubitatur in hoc , qu6d dicit, qu6d per fc ordo aliquorum, puta poftcrioris,& prio- ris clTcnrialitcr , accipitur fecundum clTc quidi- tariuum extremorum. Si intelligitur, qudd talis ordo includatur quiditatiuc in extremis, hoc non poteft efsc, quia tunc relatio includet ctur quidi- tatiuc in ente abfoluto-Si veto intelligitur, quod clTe prius quiditatiuc includitur in cntitate,qux dicitur prior ellentialiter , Sc fimiliterefie pofte- rius , hoc non videtur, quia prius eft in ic qui- ditas talis, quam dicatur prior, vel pofterior.Di- co ergo , quod ordo talis conlcquitur naturam extremorum prxesse confidcratorum fccimdiira ejfe quiditatiuum , Sc non prout talia extrema habent ejfe in intclle&u , vel extra intclle- ftum.

Tertid dubitatur in hoc , quod dicit, quod aliqua actio produ&iua , accipiendo pafliuc , vt expofui , ptxfupponat productionem aCtiuam, jtnd magis videtur Ccontra. Tum, quia vult ipfc

in primo, dift.yqnafi.t. contra Henricnm de ilia racirudinc, quod relatio creatur* cll pofterior ente abfoluto produClo, Sc in tali priori compa- ratur caufa , Sc in ejfe abfoluto ,& poft fcquitur relatio pcodudionis,qux formaliter dicitur pro- duco rcfpcClus. Tum , quia in fecundo, difi.i. qutfl. 1. cxprcfsc dicit quod ad ablblutum in caula , fcquitur abfolutum in caulato , Sc poftea fcquitur relatio caufati ad caulam, Sc ^contra, imo cxprcfsd dicit in fecundo, difiinll.i.quafi.i. quod priot cft refpeCtus caufati, quam relpeCttts caul*.

Rclpondeo , quod fccus eft in Deo, quia ibi pccfonx conftituuntur per rclationes^juia gene- ratio afliocft conftitutiua Patris, vt patet a Do- Clorc infra , qtui 7.4. & in primo, difi.it. Sc vide qux ibi expofui.Et ideo generatio adio cft prior (altem origine. Et de hoc vide qox notaui in primo in pluribus locis ,prxcipue difi.i. tju. t. ibi : Pater prim origine efi beatm , quam generet filium, Scc.

Guillemus Ocham in prologo, quzft. princi- * pali , improbare nititur hanc propofitionem.vi- oomUoAM dclicet : Qualis efi ordo inter dtfiinfht realtter, euura S.-tt. Scc. Prim 6 arguit , quia non fcmper eft fimilis ordo iu rebus , Sc in conceptibus correlpondcn- tibus. Exemplum , homo, Sc albedo ordinantur ficut obicdum , Sc accidens ,non tamen fic or- dinantur conceptus correlpondentcs. Similiter homo, & animal , fi diftinguerentur rcaliter, v- nura efset potentia , & aliud adlus, Sc neutrum efiet de altero prxdicabile in primo modo , fcd camAm in fecundo modo.nec vnuro efiet dc in- tellcChi alterius , & tamen vbi modo non diftinguuntur rcaliter , led tantum ratione,non habent ordinem talem , quia vnum prxdicarar de altero, non fecundo modo , led primo modo.

Eodem modo eft de ente , Sc Deo, qudd fi di- Aincucrcntur rcaliter, vnum efiet vere potentia,

Sc aliud aClus, Sc tamen non cft ita mod6 vbi di- ltinguuntur ratione. Similitet fi Deus , Sc Deitas diftinguerentur realiter,vnum efiet pcrfetftius.de aliud imperfedius, nec alterum de altero praedi- caretur praedicatione dicente hoc cifc hoc, & ta- men illi conceptus non fic ordinantur. Etidcb ex ordine rerum , vel de fa&o, vel dc poffibili, non ex ordine rerum polita politione impofii- bili includente contradictionem , debet accipi ordo conceptuum. Non erg6 etiam in illo cafu cft femper confimilis ordo inter res , Sc conce- ptus, vel rationes. Patet etiam falfitas illius pro- poficionis .quia fi corpus, animal, homo, <3c ifte homo , diftinguerentur realiter, interca non cf- fet ordo fecundum fuperius , Sc inferius, quia fi- cut aliiis declarabitur , iuter res non cft ordo in- ferioris, Sc lupcrioris, & tamen inter iftos con- ceptus cft ordo inferioris , Sc lupcrioris. Eodem modo dc ente, Sc Deo, quia modo habent ordi- nem illi conceptus fecundum fuperius , & in- ferius, & tamen tunc non lubcrcnc talem ordi- nem.

Addit dicens .quod illo cafu impofiibili po- lito, natura intclIcClualisperfcCh, Sc intcllc&us pcrfcClus le habcrcncficur fubicdum, S: aed- dcns,quia cum illa politio includat contradi- ctionem , ideb non oportet qubd fit confimilis ordo nunc inter conceptus i nec oportet nunc quod vnum pofsit cfie medium concludendi a- liquid dc aliquo , ficut fi Deus, dc Deitas diftin- guerentur rcaliter, vel includerent diftin&a realiter.

4

Qusftio I. 2$

rcalitcr, vnum elfct pars alterius, vc! fttbieftum nitiditate hominis:vel fi vt rcalitcr uiftinftum

alterius A per conTequfnt v^ura pollet ede me- fer de qttiditate hominis , circt etiam vbi fun'

dium dcmonftraudi aliquid de reliquo,* tamen idem rcalitcr. F.t ratio iilcrum cft , quia qtue-

moda non eft fic. cunque mutuo fc refpiciuut fecundum efe qui-

■Rcfpondeo dupliciter. Primo, quAtl cafus illi ditatiuum terminotu.ordo talis non vatiator per

fum omnino impoffibilcs, & idef. niKlLfcquitur quodcunque poilcrius , « lupri expofui Etlic

ad contra ptopofitioitem Doftoris. Dico iccundo fcquinir de fafto , quid qualis cft otdo inter a-

rc.ponJendo ad fmgulas iuftantias. Citm dicit liqua vbi tcalitcr dtftinguunmr , talis cft etiam

pritni.de homine, & albcdiiic, Scc. Dico, quhd vbi fola ratione diftingiiuntur, Ac econtra,ftame

non intclligii mentem propolitiohis, quia non femper ratione formali terminorum , & fic accf-

dicit Do itor quod qualis elt ordo inter rcaliicr dit animali ■ quod fit idem rcalitcr homini , vel

diftinfta . talis cft infer conceptus carum, fed di- quod fit dift initum rcalitcr.Nec ralis ordo com-

cil quod telis eft ordo vbi file renone dtfiingtti- petit, vt quia idtm, vel dicerfum.fcd pnrcisc cx

r*r. Sicut dicimus qualis cft ordo inter intcl- ratione quidiratiua terminorum. Sicut polito

Icdtum. Ac aftum intclligendi, vbi imcilcitus, tc quod aibedo fit idem rcalitcr homini A' tantum

aftus intclligendi rcalitcr diftmguutmtr, talis cft ratione diftinguatur ab homine , fi vt rcaliterdi-

vbi intelleftus, Ac aftus intclligendi fola ratione (linfta , habet ordinem dependentis , Ac infor-

diftinemmmr, quia hic otdo fumirur cx ratione mantis tantum aceidcntaiitcr, fcquitnr qudd ta-

quidttatiua terminorum, vt fupta expofuiA htc lem ordinem habebit , vbi tcalitcr ijcntificarur,

cft fenfus propolitionisA non debet itftcrri quod tiro nullo modo vatictut ratio quidiratiua

talis fit inter conceptum intelleftus. Stconccp- terminorum ex hoc, quod termini lunt iJcm

tum aftus inteUigendi. Dico fecunda, & quito rcalitcr.

ab eo quid imciltgit per cencfli I aut accipitur Ad aliam inftantiam de Deo , S,- ente. Dico 46. conceptu* pro aftu cAdpicnli quo a|iquidcohcl- primo, quid fi potiatur ens dcconceptilquidita- pitur , ichoc modo non eft ad propcSlitunifluia duo Dei , quod llatim fequitur quid vbi tcali- Doftor non accipit in propofitionc diftinfta ra- ter diftingutmrur , ens eft in potentia tealiad tione pro conceptibus corcclpondcntibus rebus Deum, fic vbi fola ratione diftingunntur fecun- rcalitcr diftinftis , quia etli aibedo dependeat in dum rationem , ens cft in potentia, quia vt fic , eft rcali , puta ipatictc.tamen cognitio albedi- non.variaiur fotmahs ratio terminorum. Dico nis non dependet a cognitione parictis.vt patet. (icundo , quid conceptus entis non poteft poni

Aut accipit conceptum pro re, vt coftcepta.ltuc vt cflede quidilate Dei. vtexpofiu ia prime, dtft.i. d. , lyfim habemer/r cognitum: nec etiam hoc modo in- fenei, f.t. Eft enim conceptus entis pofterior T",,, telligit Doftor,quia etfi aibedo dependeat in 1 fc ipfo Deo . licet, fit ptiot ptioritate communita-

rcali i pariete A nata fit rcalitcr inclfc.tamcn efe tis . vt ibi expofui. Eft enim efienjia diuina de

cognitum albedmis , non dependet 1 pariete in netjeflutate naturi in pctfcftilfima afttialitatc A «Je cognito, nec vt fic, nata cft incile fecundum inpeifeftiflima cxiftentia,ttaquod tridentia eft ifttioncm parieti habenti efe cognitam. Aut ac- de quiditate eius.vt fupta patuit, tc in illo prio-

cipitut conc eptui pro quodam idolo fabricaro per ri, quo eft in vlrima aftualitate, nullus cuccpms

aftum intelleftus r vt etiam ipfe Ocham aliqui- cutis eft, quia vt fic tantum ell ellcntia vt clfcn- doaccipit.Et hoc fimilitermodonon eftad pto- tia, vt patuit in ptimo articulo riodtum propofitionis , quia vnum idolum non Ad aliam inftantiam de DeoA Deitate Dico, l?e dependet ab alio.vt patet. Aut accipitur con- qui d eft falfa imaginatio, fupponendo quod idc ceptus pto entitate conceptibili. Ac fic propoli- diftinguatut a feipfo. Dens entm. At Dcitasran- tio £>oftoris debet intclbgi.qnia qualis eft ordo tum ratione dilfctunt. Et pofito.pcr impolliblle, inter albcdtncm , Ac parictcm.vbi diftinguuntut quod diftinguerentur tcalitcr, adhuc nihil fcqni- ,4, quomrCe

tealitet , talis ell vbi funt idem realitet , & di- tur contra Scotunt , quia hoc pofito,ipCa Deitas dferm.

ftingnuntut fola ratione, quia ficut aibedo fc- elfct tota petfcftio quiditatiua huius concreti

eundum fuum tft qulditatiuum . nata dl inelfe i)e»,quia Deus ellct Deitate Deus, Ac fi I .cita»

parieti , Ac dependere realitet ab eo quando di- non cIlct,Detts nihil clfet.Nam cmqnc <]t>3 adi-

Ifingimuiur realitet, fic fimilitct fi in aliqua fub- qnate cotrefpondct aliquod 91 tod, vel qnu, quod

iefto tantum ratione diftinguetetur fccundhm cft (implicitet tale tgli quo , liue entitate fic ab-

fitum tft quiditariuum nita elfct fccundtai ta- fttafta.vt patet inprimo,difi.i. pene 1. qneflunt

1 donem inelfe , Ac dependete. prime, dtlitn.e.queft.pnme, & 1 . Ac drji. quinte ,

. Ad aliam inftanriam de animali. Ac homine fi quejl.i. St tamen eflent diftinfta, Ace. Dtco.quod

rcalitcr diftingncrcntur , Scc. Dico primo, quod leruata ratione quiditatiua terminorum , qubd

cafus eft impofftbilis. Dico fccundo.quod etiam lemper dlct talis otdo vbi lola ratione diftin,

hoc pofito.Jiud illorum fequerctur, vel fi diftin- guuntur , qualis elfct vbi realitet diftingucv

diu realitet non ellct de qttiditate hominis , etia tentnt. Ex his patet tefponfio ad vitimam in-

quando nondifttnguetentut realiter.non cilet dc ftantiara.

• S C H O L I V M.

csfdducit umr.t ciuei felienti pro tertie conrlujioitt impugueticea Htneici Jl.ttim htc, quid ente verbum prodeUium nulle tjl dijlinll io inter eff enti em, (f-mt mertem cqute omnis dijhnclie retients ftejutturverbum , ergo memor ie mediet inter ejfcnitem, c,- dicere, nec efi principiem ipfim dicere. , f-

Scoc.Oper.tom.XlI. C. De

2/6 Quod l ibet.

, 'pxEtcrfiogarriciilo indatur contra iftasduasntioiies poCtaiWi.^/. pro teit» iuM i„. •L' «ncWfione. Contra prima fic.Vbi non manet eadem ratio ordinis non opor-

ftai,M. tM roncre eundem , vei confuniiem : icd in diuinis , vbi iftoram edentia , fcilicci memoru, dicere, oft ioki d.ftinaio rationis, non manet eademratio ordinis , qux cft vbi ifta lunt iliftinfta realiter : ergo, &c. Probatio minoris, in creatura rationali idc6 Hen.tr.i7 memori* praccdit dicere : quia ip(a cft principium dicendi , non fic autem in beo Io <lucndo dc memoria, vt memoria, fiuc vt diftinSa ab cfTcnria.imd ratio principian- &«H,dl \ di emanationem perlonalcm,cft effenti* diuina (ola fub ratione eflenci*, vt ci con ?.j..i r jn. iungitur rcfpcaus realis. Quod probatur dupliciter i Primd fic : Verbum cft ex- c.i,. ftilic. prelliuum omnium illorum, qux in eflentia diuina quafi inuolufi contincnrur-efgo iara pio- in Verbo diuino intelligit Deus , quodcunque difttnfti intelligit, ergo non poteft 'q»a!is drftinctio aaualis accipi in inrcllcftu diuino inter cflcmi.mi& memoriam praecedens quodammodo productionem Verbi. Primam probatur per Auguftim 6. dc Tr,«. Uf. vtt. vbi dicit , quod Verbum eft ars Patris , plena omnium rationum viucntium.

h Item, diftin&io fccundim rationem non poteft cflenifi fecundum aftum in- teUigenditin Deo autem primus aftus inrelligcndi cft principium emanationis ver- bi fuppofiu proprietate pcrionali , cum verbum producicur naturaliter : & aftu na- turali ipfius intellcCtus : ergo nullo aCtu, quafi priccdentc produCtionem verbi po- teft haberi diftinCtioad extra , vel ad intra. Et fi quxratur ■ ab cis, quomodo ergb diftinguitur in Deo intellcdus, te voluntas, fi non prxfupponitur in Deo diftinCtio productiombu' perfonarum i

Dicunt, quid politis illis produCtionibus, dichonc, & fpirsthne, te hoc perfolam eflentiam vt principium formale rclpedu vtriufque produCtionis, poteft intelleClus diuinus comparare eas ad aliqua fimilia in creaturi,. Vni autem fimilis eft produ- ctio intrllcdus in creatura t quia ipla cft, nulla praciiippolita, alteri fimilis cft produ- Ctio voluntatis tquia ipfa eft altera priluppofita : te ita, ex tali comparatione ad ex- tra, intellcCtus concipit iftas produCtiones : vnam quafi intelleClus, te aliam quafi voluntatis, propter ftmilitudinem iftarum adiftos aCtus ,te propter iftud iftarum produCtionum principium productilium , concepit intellectus fub ratione iftorum duorum principiorum , fcilicct intcllcCtus te voluntatis. Per hoc impeditur fecun- da ratio, quia memoria, vt memoria, vel intellectus , non habet rationem princi- pij rcfpectu dicere : fed ipfa eflentia : te bene conceditur qu6d eflentia , vt eflentia, prior eft notionali : fed non habetur per hoc, quod aliquod cflentialc, aliquo modo’ diftinctura ab eflentia, eft immediatius, quam aliquod notionalc.

COMMENTARIIS.

4% S r* ^ t,r*io articulo. Hic Do&or adducit '* JU/duas rationes Henrici comta duas ra- Ofim» Hen- r,oncs pro tertia conclufionc. Contra pri-

rid amodl. 17 mam : fic arguit Hcnricus, probando qudd non f». 6. fit fimilis ordo inter memoriam diurnam, Sc gi- gnere, qua: ratione diftinguuntur , qualis cft in- ter memoriam crcatjm , & dicere rcfpc&u verbi creati , qux realiter diftinguuntur. Hc tota ratio ftac in duobus , primo , quod memoria creata cft principium dicendi , fiuc principium produ* ftiuum verbi creati. Secundo , quod memoria diuina, vc memoria cfti&T vt aliquid diftm&um» ab cilentia diuina , non cft principium dicendi» fiuc non eft principium produttiuum Verbi di- uini, & per confcqucns non cft fimilis ordo in- ter memoriam, & di ere, qualis eft inter memo- riam crearam , S< dicere creatum. Et qu5d me- moria diuina vt memoria cft, ( qux vt fic, inclu- dit intellcdhim, & obic&um in ratione obiefti ) non fic principium dicendi, probar, quia inrcllc- &us paternus non habet c dentiam diuinatn prx- 1 entem in ratione obic&i a&u intclligibilis, nifi vc in filio» fiuc vt in Verbo, ficuc patuit ut pri -

wo, dtp. i.f.l.Et hoc probat; quia Verbu eft ei. prefliuum , fiuc dcciaratiuum eorum qux in cf- femia diuina quafi inuolute continemur , Se pet confcqucns mtcilcaus paternas nec edentiam, nec aliquid contentum iu cilentia, nceaiftii,ncc habitu intelligit anteprodiiaioncm verbi. Cum ergo imcllciftus patemus non habeat cllcntiam dininam , ncc aliquod contentum in cilentia vt obie&um pr.viem in ratione obiefii imcl- liglbilis , nifi vc in Verbo, Sequitur quod me- moria Patris vt memoria ( qux vt dixi inclu- dit intcUc&um paternum, SaclTcmiam prjefen- tem tali intdlc&ui ) prxcxfgir i pium Verbum , Sc per confcqncns gtgnfrioncm Verbi. Et fic fe- quitur qued cft principium gignendi Vetbura. Sequitur etiam , quod gigmtio Verbi fit imme- diatior cllentix diuin* qium memoria diuina vt memoria. Et quod Verbum fit fic exprediuu» &c. probat audtoricacc Aoguftini V.deTrin.CAp. v/r. qui dicit quid Verbum cfi an Patrie plena omnium rationum viuentima. Vult ergo Henri- cus qudd fola edentia diuina fub ratione eflen- tix , vt tamen coniungitur ei rcfpedlus rcalis^it principium

H*.

Quseftio I if

nilnriplam emanationum, it* qa&d fo! a e (Tenua diuina cft ratio formalis tam dicendi, quam fpi- randi. Sed per generationem a&iuam determi- natur ad dicendum , & per fpirationem adiuam dercrmiii. 'ur ad (pirandiim Spiritum firn&un). Et dc hoc viif» in primt, d:Jt. 1 8. Et c&m dicit Hernicus ibi-, $u*d probatur dupliciter, primo jtc. Verbum txpreJJmHm , Scc. debet referri ad hoc fdlicer, qtiod memoria diuina, vt memoria non eft principium dicendi.

h hem dijtmtho fecundum rationem. Scc. Per iftam rarionem probat Hcnricum qu&d per pro- du&ioncm Verbi nullo modo memoria diuina diftinguitur ratione ab edentia diuina, quia di- ftinttio fecundum tation^ eft tantum per aiftum intelligendi. Sed primus adhis intelligendi in Deo, fuppofir a proprietate perlbnali ,uuefup- pofita prima pertona , cft principium produ&io- nis Verbi, quia Verbum producitur naturalirer, & a&u naturali ipftus intellc&us , Sc per confe- uens per nullum aiftum quafi prxcedente pro- U&jonem Verbi poteft haberi aliqua diftin- dho rationis , Sc fic tam memoria quim ipfum dicere arque immediatd infimt edentia: diuinx,

S C H o

imo ante proda&ionem Verbi fimt prxdsc ipli edentia diurna, quia in illo priori nulla eft dt- ftinftiotd , nec rationis. Et iic patet quomodo ifta fecunda ratio impedir fecundam rationem Dodoris.

1 Et fi queratur ab eis. Hic Dodor qtixrir, fi anre produdionera Verbi nulla eft didindio, nec re , nec ratione , quomodo ergo iit Deo in- rclledus, & voluntas diftinguuntur, qui przcc- dunt produdionem Vcrbi.? Dicit Hernicus quod poliris produdionibus diurnis. fcilieet didione, Sc fpirarionc , Sc hoc per folam edendam vt principium formale produdiuunt refpedu vtri- ufque produdionis . porcd intellectus diuinus comparare eas ad aliqua fimilia in creaturis. Vni aurem fimiiis cd produ&io inteliedus in creatura , quia ipfa eft , nulla alia produdione prxluppofira , alteri fimiiis eft produdio volun- tatis , quia ipfa eft altera prxfiippo/ira, frilicct produdione per intelledum. Ec ira inteliedus diuinus cxxali comparatione ad exui concipit iftas produdiones , Sc hoc modo diftinguuntur ratione.

L I V M.

Refutat impugnationes Hernici. Primo , quia Suarum pro duHionum 'diuerfa rationi non poteHeffcvnum formale principium, quale e it effcntia.fcd generatio, crjpiralio funt diuerfa frodnil tones , quarum vna fupponit aliam ex i Jiji.6 .dr 1)- Secundo, quia non daretur de- terminata plue alit M m produihonibus ncteff artis : dr dscis rationes Hertnci ad oppojitum, in- fert que ex ea fecundam perfonam non magis produci perirttelleiJum, quam per •voluntatem, quia cjfcntia non minus eft hoc , quam illud. Vide Doflorem t.difl.S. & 1 1, dr z. dijl. i . quafi. i . o rd i ■ pro Hcnria explicat quomodo Pater inte! ligat omnia l’erbo, de quo late agit l.dilf.ji.q.i.

Ontra k jfta ratio pofler multipliciter improbati : quia duarum productionum V valrerius rationis non videtur pofTc poni idem principium formale produftiuum* & fpecialicer talium produ&ionum, quarum vna non poteft poni, nili iam altera po- natur. Non videtur etiam ratio' quare produ&iones fine alicuius determinata: plu- ralitatis , rcfpcclu quarum vnum cft principium formale ciufdcm rationis Sc hoc in prodiiflionibus ncccfiariis : ramen ifta vfque ad proximam quxftioncm dilferatur, 6C hic tantum ratio prima confirmatur. Cum enim accipitur, "'Contra maiorem pri- mi rationis, quid non manente eadem ratione ordinis, non manebit idem ordo: conceditur dc ii!a,qux cft prima Sc per fe caufa, Si ratio ordinis : ficut vniucrfaliter tenetur dc prima perfe ordine quorumeunque. Et iuxta hoc arguendo ad oppofi- tum a dumo hanc maiorem. Vbi manet prima perfe ratio ordinis, eadem, ibidem manet idem per fc ordo : fcd prima perferatio iftorum ordinis, fcilieet memoria, Sc Jpfius dicere j eft ex per fc rationibus iftorum , fcilieet quid memoria cft memoria, SC dicere eft dicere i in quoctinque ergo cjfc rcali, fiuc diminuto, ifta concipiunruriftarim habetur ex rationibus iftorum , quid memoria cft immediatior ipfi eficncix quam dicere : ergo manentibus per fc rationibus iftorum duorum cxcrcmorum occurren- tium inrclle&ui.fiue habentium effe rcalc, iiuc rationis quodcunque, femper mance eadem vel fimiiis perfe ratio ordinis.

Et vltcriusncum dicitur in minori, quid in ditlinis non manet ifta ratio memorix & dicere, qux in creaturis, quia non cft ibi ratio principi) ad principiatum : edo quod illa eflee ratio ordinis, fcUicec ratio principi) formalis agendi, Scaiftionis, adhuc ha- bebo propofitum :quia fecundum Auguftinum i ). dc Ttin. C.14. Sic hoc verbum no- Jlrnm de noflra feientia naftilur , quemadmodum illud Det verbum de feieulia Putet' natum e!>. Ec vbique vulc, quid dc ratione Verbi eft nafei de fcicnria qux eft in memoria, Sc fic vbique dicicur Verbum nafei de memoria, filius autem cuius pro- duci eft diu, fecundum ipfum, Verbum e(t.t).qu.quafl.6y vbi vult quid op- timi pofirum eft illud : in principio erat verbum , quantum ad ctanfiarioncm no- Sect.Oper. lom.X 1 1. C 1 mirus

Hcrbu auf- ertur de fcicnria & quomodo t Mtmona eft princi- pium pro - a limum foetida per-

fona

28

Quodlibet.

minis fecunda: perfonx : cft ergo memoria principium produdiuum fecun- da: perfonx : Sc ica maner illa ratio ordinis inter memoriam Se dicere.

Confirmo hoc „ quia fi nonprocedat fecunda perfona per memoriam , vt me- moria, fed per memoriam, vt eflentia: Non magis ergo producitur per feperadum 'memoris, quam per adum voluntatis : quia eflentia, vt effencia, non magis cft hoc, quam illud, ergo produdio cius, in fua rcalicate, non cft magis didio , quam fpira- 'tio, nec ipfa magis cft ex reaiitatefuz productionis filius, tiue Verbum , quam Spi- ritus faudus, quod cft patenter contra intentionem Auguftini.

p Ad argumenca ptobantia , quid cflcncia fub ratione clientis, vt tamen con- jungitur ei rclpcdus rc-tlis , cft principium formale proximum producendi fi- lium.

Ad primum , cum dicit : Deus q lodcunquc inccllcdu diftiride intelligit, Verbo iam produdlo inreHigit , verum eft , qudd Verbum eft sternaliter productum : fed i) em ver- non quxricur liic de ordine durationis, fed originis. Sic autem intclligendo, quid it inittli- Pater non intclligat quxeunque diftinda in fc,vt eft prior origine Verbo, falfum eft: i" txPjr' Se contra rationem. Se contra Auguft. iy. deTrin. cjf. 7. vbi vulc. quodquzlibct x*“'j \ perfona fibi meminit , libi intelligit, (ibi diligit ; Se fic infert, quod fi ftho tntelligt- 1“°\ ’ rei Pater-. Paler non effit fipiens de fieiffo^Jed dr filia.

Ex hoc formatur prima ratio fic : Quamcunque perfedionem Pater habere po- Onm per- tcft, habet eam vt cft origine prior Filio : quia habet eam in fc : nullam enim perfc- feilit eft dionem poteft habere nili a fe: ergo nec Filio, ergo fi Pater pollet nofccrc diftindS 'd ai^u omnc incclligibile, nouit vt cft prior Filio origine, non nouit ergo aliqua intel- oouidu' 1'E'hilia diftinde prscise in Filio. Hoc etiam patet per Auguftinum tj. de qui. Ttin. cap. 14. Nouit Deu Puter amnia in fe , ntuil & in Filio : in feipji lanjuamfe- ipfitm

Ex hoc formatur fecunda ratio Pater, vt eft ptiot origine Filio, nouit fcipfumi ’ Puter eft non tantiiin per memoriam fiucadu primo : fed pet intclligentiam fiuc adu fccun- pt itr eripi- doiquod probatur , quia confimiliscft ordo originis Patris ad Filium in habendo in- itrftlie tum tclligciuiam perfedam , qualis cft in liabendo memoriam perfedam , quia vni- per mereo- acr(a|itcr ciuldem pet Ic eft habete intclligentiam perfedam, cuius eft habere me- '?u‘' morum perfedam : ficut ergo Pater non prscise in Filio nouit feipfum, quafi per terriiam. memoriam, lcd per fe ipfum vt cft prior Filio : ita St de notitia aduaii pet intclligcn- tiam: St tunc vitra • ficut ergo aduaii notitia , fiue intelledionc per intelligcntiam nouit Patet fciplum ptiiis origine , quam in Filio, ita aduaii intelledionc per in- tclligentiam ingenitam nouit omnia diltinda in fe prius, quam in Filio.

q Ad probationem, cum dicitur, qubd Verbum cft cxprcftiuum omnium, qus in eflentia diurna quafi inuolutc continentur, concedo: fed non prscise Verbum, nec ip!a prscise relucent in Verbo: lcd xqui diftinde relucent in intelligentia Pa- tris, vt Pattis cft. Quando autem probatur illa prscise cfle relucentia in Verbo, per Vide I7.d. illud 6. de Trin- de orte. Ad hoc rcfpondet Auguftinus -j.de 7><».r.i.Ica cft verbum ars r.q.j. Se d. Patris quomodo lapientia Patris, St qualiter hoc eft i ita, inquic, dicnurjitnu fipieniia Patria quomodo /nriien Patrii est ,/cihcel vt quemadmodum lumen de lumine virumque idem lumen , fic intcl/igitur fapiemia, de fiapientia & vtraque vna faptentia. Hsc ille. Siquxratur, quare Verbum dicitur magis ars Patris, quam ipfemct Pater. Refpondco , fecundz perfonx ex vifuxprodudionis competit, quod cft notitia declaratiua , quia cft produda per adum memoris exprimentis talem notitiam. Et ideo appropriati1 dicunturdc ea , quxpertinentad perfedionem cognitionis adua- lis, magis tamell proprie dicitur lapientia, ficutloquitur Apoftohis, quam ars, ficut loquitur Auguftinus, quia ex produdionc fua magis cft notitia declaratiua sterno- rum, quam fadibillum.

r Secunda ratio innititur illi propofitioni:Primusadus intclligendi mdiuiniseft principium proprium producendi Verbum. Ula cft falfapi opter duo. Primo, quia nullus adus intclligendi cft proprie principium producendi Verbum. Secundo.quia non cft primus adus intclligendi, ficut ipfc incendit loqui de illo. Primum probo, cU qT ad ft0** adui intclligendi comuniicr accipitur pro ipla operatione, qus cft intcllcdio: 4! Sed', 6- Si ergo primus adus intclligendi cft principio emanati unis, vt ipfe accipit, hoc inrelU- gitur altero iftorum duorii modoruuutita videlicet quod eft principiu formale , quo Verbum pcoducitur,ficuc calor in calefaciente rcfpedu calcfad 10145, cft principium, ■ . aut

*S.

1. Cor. t.

Ad i.Hcr. j.nu. iS.

de lioc 1

Quxftio I. 29

aut ita, qudd eftprinripinm emanationis, ficut a£hi5,produfHuus, ficut calefaftidv dicitur principium produftiuum caloris produfti; ncucto autem modo poteft intel- ligi : quia omne imilligm eft ipfius intclligcnciz, fecundu Auguftinu r Ixtelhgtmum t/uf, qut intetlipmui ttgiuntn : producere autem Verbum, (i ne habe- te principium formale producendi, non competit nifiratione memorat. ll# Secundum patet ex diftis , quia prodwftioncm Verbi praecedit origine intelle- aio diflinda , quiconuemt Patri iccundum incelligcntiam propriam ingenitam non ergo producitur V erbum primo aau intclligendi, loquendo de prima origine; lUc nf- ficut ipfe accipit : cum probatur per hoc, quod V erbum naturaliter producitur, co- pon.fuppa- fcqucncia no valet; quia quorumcuquc aftuum intclleaus eft principium omnium "" •fyitf illorum per modum natura. Vel poteft breuiter dici ad iftam fecundam probatio- *t!“ nem , qudd licet Verbum producatur in diuinis per primum aftum intclleaus : Io- ‘jJfrfCn quendo dc primo aftu produaiuo.qui tamen non dicitur proprii adus mtelligendi, & ‘ licet fit .uftui intclleaus : non tamen primo aau opcraiino, qui proprie dicitur aaus aequa

intclligendi : fcd prior eft origine aau intclligendi , vtcft intclligcntix parerna, Jc j.

rfto, vc de priori, intefligit pater eflentiam propriam diftinftc : non autem in Verbo produ&o. Illa diftinaio dc aau producriuo, Sc operariuo patebit poft j. 1 j. Actus c,?-'xsrQ enim operatiuus non habet terminum productum : fed eft vltimus terminus : vt pa- tet ex 1 . & ro. Ethu. Actus autem productilius femper eft alicuius termini per fc, Ux*[t. qui per ipfum accipitrer.

Refpondeo ad fecundam rationem , politam ab ipfo : exclufa eft per hoc, quod probatum eft , clfentiam vt eirentiam , non clTe [immediatum principium for- male productionis, excludendo memoriam, vt memoriam;, a ratione totalis prin- dpij.

Commentar i v s.

49 ■

k Ontra. Do&or improbae hanc rationem multipliciter, fcilicet, qudd fola edentia diuina eft ratio formalis produ&ionun aJ intra. Et primo fic:f«4 duarum produlhonum alterna rationis neu videtur pojft poni tdem principium formale produtliuum , CTfptaaliter talium pro- duilionum , quarum vna non poteft poni, nifi tam alttra ponatur. Ciim ergo generatio, 6c fpiratio line altet ius rationis, imo hmplicitcr primd di- uerfx, vt probat Doltorin primo dift. j.& ij. & fpiratio neccftarid ppefupponat generatio- nem, Sequitur qudd reipedht illatum non poteft poni idem principium formale produfbuum) Seotm arguit quale elici li foU cllchtiacllct principium for- tftra Hmr. ,UiJe tefpoftu illaritnt produftionum. Nam ab iftis ponitur , quod fola edentia eft fic prind-

Iiiura , vt tamen determinatur per alium , Sc a- ium rcfpccium , non quod refpc&us fic aliquo modo ratio formalis producendi , led fola cf- /cmia. Et hoc fiitis paruit in primo dift.6. & 1 5. vide ibi.

i Secundo arguit, quia non videtur ratio qua- re produSltones Jint alicuius determinata plurali- tasu , refpeflu quarum vnum eft principium for- male eiu/dem rationi t%& hoc in productionibus ne- — cejfariu , tamen tfta vfque ad proximam quaftio-

ftem differatur. Nam ibi probat qudd fi fit idem * ' formale produ&iuum eiufdcm rationis, loquen-

do dc productione neccilaria , quod pro.ludio- nes ab eodem principio, ncceflarid effcnceiuf- dem rationis* & dicit de necejfarin, quia plure) alterius rationis contingentes poliunt effc ab eodem principio , vt patet de productionibus creaturarum ipecie diftin&arum , qux differunt fpecie, & tamen funt ab eadem voluntate diuina iub eadem ratione foohali , vt patet a Do&ore m 1. dift. t.q t.Sc infra m quodl.q.%. Secus eft fi produftio eft ftmpheiter ncccffaria , vt ibi expo- Scot. Opcr. tom. X / /.

firf. Et fi produAiones funt ciufdem rationis nort apparet determinata pluralitas, vr ibi prolixe pro-

batut.

m Cum accipitur contra maiorem prima ratio - nu, &c. Nam ratio prima, & per fe ordinis ait- quorfi adinuicem, fcilicet ordinis prioris , & po- fterioris , mrdiarioris , & immediatioris accipi- tur ex prxeifa ratione formali terminorum :ficut dicimus quod caufa eft prior effc&u , quia acce- ptis rarionibus formalibus caufx.Sc effr&us.cau- & eft prior effeftu. Sic in propofito, accipiendo memoriam vt memoria,3cdicfrf vt dicere, vt (ci- licet confidcrantur fub fuis prxcifih rationibus formalibus, memoria eft prior ipfo dicere : patet» quianecedario prxfupponitur ipfi dicere. Nam non eft intelligibile qudd fit dicere ,& quid non fit memoria, vel quod non prxfupponat memo- riam , fequitur ergo quod memoria ex fua ra- tione formali fit immediatior natutie, cuius po- rtitur memoria quim ipfum dicere, vbi memoria Hi dicere , diftinguuntur realiter , ficut in nobis,

& cum eadeft ratio ordinis fit in memoriam di- uinam , &: dutre diainum , fequitur qudd me- moria diuina erit immediatior effentic diuinx ipfo dicere diuino.

n Et vlxerntt cum dicitur in minori quod ia diuinis tton manet tfta ratio ordutis fcilicet memo- ria,& dicere qua in creaturis, quia non eft ibi ra- tio principi), & principiari , ficut eft in creaturis, vbi memoria eft principium dicendi, fiuc produ- cendi ftlbum. l)icit Do&or qudd etiam pofiro qudd iftaciler ratio ordinis , fcilicet ratio prin- cipij formalis agendi , & a&ionis, adhuc habe- g\HtrHe^ bo propofitum , fcilicet , qudd in Deo memoria mcmon*fit eft principili formale dicendi Verbum, & probat frimdfium per auiftoritates Aug. Nam fecundii Auguft. 1 y . firmaU de Tri. c. if . Sic hoc verbum noftrum de noftra timil v*rW* fcientia nafdtur, quemadmodu illud Dei Vcrbu C j de

it-

is.

Quodlibet

dc fciciui* P^riAstHtun» cft,& vbiquc vult quod cx ratione Vesbi cft na (ei dc (cientia , qux fcien- tfaeA ir. memoria. Nam Auguitinus accipit ibi fu.nam pro memoria, liuc pro obiero rclu- vcivc in memoria', vt prolixe expofui in primo, *6. Ce dici:iir obicchiin cile in memoria, pro quanto ipfum cft prxlcns inicllcdui fub ra- iiouc obiecti adu iiucilieibilis, & eft pars me- moriar. Et hoc eft quoti dicit, fcilicet, qua feien- t ut e fi vi memoria, id cft, obicdum adu intclli^i - bilccll paisrnemorhe. Et hrc omnia prolixitis patent in primo d. a pane i.q.).&d.6.q. vnica.

o Confirmo hac , Cee. Nam dicitur fpi ratio, quia producitur per modum voluntatis, & liber- tatis, Ce dicit it: gcncratio.fiuc didio,quia produ- cit per modum liatur* , liue per modum intclle- ns, ve patuit in primore.

jt. p A A «r^mnema probantia , Cee. Dicit Do- Cto quod hoc etl verum , fcilicet quod Verbum cft xtcrnalitcr producum , tamen cum hoc ftat, quod iit porter ius origine Patre , vr clare pacet aDodotc in primo, A. 1.6.1 1.16. in fecundo, aiji.i. q.\.& in epodi. <7. 8. 5c (ic Pater vt prior origine hlio , in (cinfo dirtinde inteiligit omnia, vr pa- ret per Augullinum 1 j.dc Trin.c.7.qu6d quili- bet potiona libi mcminic,(ibi inteiligit, libi dili- git^ infcn,qu6d Ii lilio intclligeret Pater, Pater non elfct lapiens dc fcipfo.fcd dc filio. V ulc di- cere , qnod Patet habet in le formali ter memo- riam,qux crt principium formale intclligcndi Et fimiliccr habet formaliter in Icadualem imelli- gentia , fiuc i ntcllcdionem omnium. Et hoc crt idcm,cutn dicar. lutclhgit fibi , id cll , quod ha- bet formaliter intcllcwonciu quali libi inhx- rcnccm, qua formaliter dicitur iutclligcre. Etlic patet quomodo Pater formaliter inteiligit per User p<r me - memoriam formaliter libi inexirtentem , Intclii- morusm. git, dico, per memoriam habittialitcr,& per adua-

Icm intcllcdioncm libi formaliter inexirtentem adu.dicitur founajucc mtclligerc , Ce non dici- tur formaliter imclligcre nec habitualicer , nec adualiiec,pci Verbum prudu&un», quia tunc cf- ftt lapies uo formalitcr,!cd cantu lapiecia genita, fcilicet Filio , quod cft contra Augullinum vbi fiipra. Ex hoc ergo formatur ratio iic prima: Qualemcunque pcrfedjoncin Pater habete po- uit,habci eam vt eft prior origine filio,quia ha- bet cara a fejiullara enim perfedionem poteft habere nifi a fc.crgo nec i fijtojcrgo Ii Pater pof- fet nofcerc dirtinde adu omne imclligibile. no- uit id vt crt prior origine filio , Ce fic fcquitur quod non nouic dirtinde aliqua imclligibilia prxeise m filio , fcd formaliter in feipfo vt expo- fui. Vnde Augurtiuus 1 f. deTtin. e. 14. Nouit Deus Paitr omnia infe , nouit & ut piso , OT m feipfo rs>ufHAM fcipfum. Vult dicere , quid nouic omnia in fc tanquam fcipfum, id cft, qu<Sd ficur habet for^uJucr iule uoric ia qua fcipsu nouit.it a habet formaliter in le notitiam, qua nouic omnia alia Er. cumdrut , quod nouit amnia tu filio , hoc debet iutclligr , quia; filius habet eandem noti- tiam in te formaliter, quam habet Pater, ctli per filium imcUigii omniadiue in filio, debet intcllvs gt non formaliter, led umiuu denominatione cx- trinfcca , C( hic prima Facio procedit de notida habicualiqui Pater nouit fc , Ce alia formaliter, Remeat pro quanto habet fomuli icc in fe memoriam, y*ttr nent- qyj. pnucjpiuin fomulc producendi , fiuc incomma m H11^1 producendi adtialeui iiuelligcruiam , fiuc uueUcvriuncm.h v hoc dido pariformiiei forma-

tur fecunda ratio , qui crt de aduali notida. qui Pater nouit formaliter omnia.quiaconfimiliseft ordo originis Patris, Ce filiis in habeudo intclU- geutiam perfedam , id cft , adualein intelledio- nan , qualis eft in habendo memoriam perfe- dam. Sicut ergo Pater non prxeise in filio nouit fcipfum quali pet memoriam, fcd per fcipfum vt cll prior filio.ua Ce de notiria aduali per intelli- gentiam. Sicut ergo aduali. notitia fme eiuello- dioue per intclligcmiam nouit Pater fcipfum prius origine , a uam in filio , ira aduali inrclle- dione per intelligcntiam in genitam nouit om- nia dirtinde in le, priufquam in filio , Ce accipi- tur afimala mtelUcho pro illa operatione prx- cuc , Ce wtclhgcntia accipitur pro iurelledu ha- bente fomulitcr adualcm intcllcdioncm. Et vult dicere qu&d Parer per intcllcdum vt per- fidum aduali intellcdioue inteiligit omnia.

q Ad probationem qua Henricus* probat qu6d Pater intdligir omnia prxeise m Verbo , quia Verbum eft cxprdfiuum , Cee. Dicit, quod bene crt expreifiuum.fiue deebratiuum omnium, qux virtualiter concinentur ellemia, fcd non prxeisi Verbum ,quia etiam Parer vt habens formaliter notitiam omniutn.eft per illam dcclaratiuus om- ni um. Nam per memoriam foimalirer inexirten- tem Parri eft habimaliter dcclaratiuus omnium, qux vimuliter continentur in ellentia diuina, qux cft pars mcmorixi& per adualc intclledio- ncin formaliter fibi inexirtentem eft dcclaratiuus adualiter omnium, ita qu6d omnes crearurx ve adu non intclligunrur, (cd vr funt prxeise obie* da fecundaris virtualiter contenta in cilentia di- uina , habitualiter dicuntur relucere in memoris diuina , pro quanto , fcilicet cft produdiua illo- rum in ejft cognito , ficur funi nata cognofci. Vt vero iplx crearurxjadu intelliguntur a Patre, di- cuntur relucere in intelligemia Patris , id eft, in intellcdu Patris formaliter perfedo aduali in- tcllcdione illarum , quia lic cogniti adu di- cuntur declarati Ce nunifertatx , quia tunc adu intelliguntur , fecundum quod erane inrclligibi- les.Et cum probatur , quod prxeise relucent In Verbo , quia Verbum cft ars Parris per Augufti- num 6.de Trin. Dicit Dodor quod ita Pater cft formaliter pars ficut Ce Verbum. Er probae per Augullinum 7. dc Trin. e. 4. Nam ars cft notiria fadibilium , ficut lapientia notiria xtemorum, modo vt fupra dixi.ita Pater habet formaliter in (e notitiam omnium fadibilium , ficur Ce Ver- bum ira Parer eft ita formaliter ars omnium, ficut & filius. Appropriat£ tamen filius.fiue Ver- bum dicitur ars, quia Verbo ex vi lux produdio- nis conpetit notitia dcclarariua, quia cft produ- dum pet adum memorix exprimentis talem noririam,5c ideoappeopriate dicuntur de ea qux pertinent ad perfedionem cognitionis aduaiis, magis tamen proprid dicitur Verbum lapienda Filius appro. quam ars, quia ex vi produdionis lux magis eft fn*u dlct~ noritia declarantia xtemorum,quam fadibilium, quiapropric producitur de ellbuiadinina lecun- pnf * dum iuiimefe fimplicitcr , A: de aliis ramum le- cundum tjutd.B t de hoc vide in d.17.

in x.d.t.qjA infra in quodl.q.8.

r Secunda ratio muttitur ifU propofinom fal- ^4. (kJalic&Prwinx atius inttlltgcndi tn dsutnu eft principium proprium prodmendi Verbum. Et pro- pter duo elt'falhuPr imo, quia nullus achis inrclli- ndi cll proprii principium producendi Ver- m.cumbt finis potentiae operatiux, cui ve fic, non

V

*

Qusftio I.

i

m

vV-:’

jrimtts *&** n$n correipondet aliquod produdum. Er hoc pjolix^ probarum cft i Dolore iv i M.tfurte i.

"** 1-+&d.6. Secundo quia non cft primus adus inrclligendi principium producendi* iicutipfe Hcnricus twendir de ilfojquia adus imelligeodi eft opcr.irio,qux eft ipfa imellcdio. Si talis adus eft principium, &c. auc eft-principium formale produdiuum fundamentali-, ficuc calor eft prin- cipium formalccalefaciendiiaut eft adus tantum ptodudmiis,lvut calcfadio.fiuc licut generatio, vel produdio formaliter. Nullo alio modo po- teft mrelligi qu&d adus fmelligcndi iit princi- pium producendi Verbum. Non primd , quia adus iniclbgcndi tanrilm attribuitur intclligcn- ti*,id eft, auAd tantum accipitur pro imelligcn- tia,qui formaliter dicimur inreUigerc.fed incclli- gentiz non attribuitur produdio Verbi, (ed tan- tum attribuitur caetnorkr,quc proprideft princi- pium prodocendi , vt patet per Auguftinum 1 4. de Thux.y. Non fecundh, patet, quia intelledio indiuinis cft prior origine produdionc Verbi, quia omne cllcntiale dicens peifcdionem eft prius origine norionali , vt fupri patuit; ergo udus intelligendi non eft formaliter adus pro- dodiuus iiue formaliter produdio Vetbi. Et cum probatur per hoc, quid Verbum naturaliter producitur , hoc non valet , quia intcllcdus cft principium ner modum natur* , refpcdu euiuf- cunque adus/iuc fit adus inrclUgcndi,fiucadus producendi. Et qiumuis adus producendi prx- tiipponat adum intelligendi , non tamen ex hoc (equitur quod adus producendi non fit per mo- dum nature. Ncc eft fimiic de adu producendi voluntatis, quia ille non dicitur liber ex hoc folo,

' quia pratfuppemit produdionem per modum na-

turx.led dicitur liber, quia a potentia libere pro- dncente.Et addit rcfpcnifionem breuem,cimi di- citur,Verbum producitur per primum adum in- telledus, veram eft,qu6d nerpriroum adum pro- JuilUam dudiutnn. Nam iiuelttOfef dhiinut hibec dupli- *"'»»■ »*- cem a^urn prodtidkmm , vnom , quo producit h*t Vcf^u|rt , & hic eft primus : Sc almm,

qoo producit creaturam in eje obiediuo , & in s ejfe cognito. Verbum ergo producitur per pri- mum aduin produdiuum , Sc non per primum adum (implicitet, qui eft adus imelligendi.Nam intellectus cft prius operatiuus quam produdi- uus.vt fatis patuit tn 1. d.i.purtc a.f.j. & infra paret tj. t ) • Q*?dl. modo adus opeiatitms non habet terminum produdutn,lcd eft vltimds ter- minus potenti**, vt patet exprimo , & 10. Etbi. Adus vero peoduebuns (emper cft alicuius ter- mini per (c,qui terminus per i pium adum pro- ri udi uitm accipit effe.

Rcfponfio ad fecundam rarionera pofita ab f|>- foexdufa eft per hoc,quod probatum eft>cilemia vr edentia , none fle principium formale produ- cem! i,excluriendo mcmoriain.vt memoria eft ,i ratione talis principi) produdiui. Ifta refponfib Henrici pofira cft ibi ; Et fi ulr eu quo-

modo er£0 dijt npwtur tn De» intelleQui , & vo- lunt aj, Sc partun infra refoondet ibi .• Dicunt, anod pofttts ifiu pioduOiemhsu Mthone,& fptru- tione , & hoc ptr ftUtn ejftntium tyt prius firmult -ji nufijnt preduth i ,&c . v rd eribi .

In noc articulo occurrunr aliqua pania dn- ,yf* bia. Primo in hoc , (cilicet quod idem non pottfi tfieprtuaputtnftrmule produiUuum rtfpeih t dm- rum produci tonum ulterius r utienif, & fptciuLuer tuitur» produttionum , qaurum vnu non pottfi pe -

tujtifi prius altera ponatur. Inftnrar fieprimd, quia produdio ad ituri , Sc produdio ad extti lunt alterius rationis, quia Sc termini alterius ra- tionis,& produdio ad extri non poteft poni, nili priiis polita produdionc ad intra, vt probat Do- dor us fecundo, d.t.cj.x. Sc tamen vetaque produ- dio cft ab eodem principio formali. Patet , quia produdio Verbi cft ab inrclledu diuino, Sc pro- dudio crearurx in tjfe imellfgibili , fiue in ejft cognito cft ab eodem inrclledu. Similiter pro- dudio Spiritus fandi eft a voluntate diu i na , Sc •

produdio creaturae tam in effe volito quam in tjfe rcalis exi dentix eft ab tadem voluntate.

Secundo, quia volitio diurna ,qua Deus vult encmiam,& Spiritus iandus, funt altet ius ratio- nis. Patet, quia Spiritus iandus eft perfona in- communicabilis , volitio commiinicabilis , tum, . quia perfona Spiritus fandi cft relatiua , volitio abfoiura;ergo & produdio Spiritus (andf,&: pro- dudio, iiuc quali produdio volirionis diuinx, funt alterius rationis, & produdio Spiritus fandi ptxfopponit volitionenr eirentix diuinx , & tr- men lunt ab eodem principio formali , quia ab eadem voluntite diuina.

Tcrtib , qnia volirio finis in nobis , Sc volitio euris ad finc,futn alterius rationis, quia & obieda volita funt alterius rationis;& volitio imis ad fi- nem,volendo illud propter finem , prxfupponic volitioncm finis, & tamen vtraque eft ab ej<!cm voluntate.Similitcr notitia conclnlionis demon- ftratx , & notitia principrj funt alteiius rationis, quia notitia conclulionis eft cuidcns proptef principium , Sc notitia princfpfi cft euidrtis non propter aliud, Sc notitia concfufionis prxfuppo- nic notitiam principi) , Sc tanien vtraque notitii eft ab eodem principio, fcilicct intellcdu , Sc ab eodem obiedo virtual iter concinciite talts noti- tias vt expofui in primo ergo.irc. .

Quarto. Ab eodem principio norcft efte pro- dudio difpolttionis id fortham fubftantialcm, dc produdio ipfius formx , qux dilfcrunt non tan- tum fpecic , fcd etiam genere , Vt patet dc forma ignis, qnx eft fubftanria , Sc dc difpofitionc prx- nia.qux communiter cft qualitas * Sc produdio formx fubftahrialis prxfupponic produdionem diipofitionis nece(Tari& requilHxtergo. Lt fic de mulris aliis poifet inftari.

Qnintri , mftatur fpedaltter , probando quod Vfi. produdio Spiritus fandi non necelfario prxexi- cit produdionem Verbi, probatur fic : Voluntas habens effentiam diuinam perfed^ prxfcntcm in ratione obic^i amabilis amore infinito, «ft vc- rt produdiua Spiricns landi : hoc pdtet a Do- dore tn phmo,d.i.purte xjj. y . d. Io. & in fecun~ de , 4 1. 9.1. narura habens cfteuriam fic prxfon- tem eft vere opcraiiua.fk produdiua. Sed eden- tia diuina cft fic perfede prxfons.vt adu cognita ab inteiledu diuino , fit enim prxiens per foltim adum intelligendi, quia voluntas non fertur nifi inobiedum adu cognitum. Pofito ergo per nof* hbilc.vcl impoflibile , quod Paret non gcnmftee fiiiumA babetet ciTentyam pwrirntem volur :xti fox vt adu cognitam, tunc poiTet vere clTe ntiuus , volendo . eam in fc. Sc veri produ lituus Spiritu? fandi , iiue amoris, infiniti fpfrari ; er- go produdio Spiritus iandi non prxcxigit uc- ceiurli produdionem Vetbi ,quau edet impofo fibilc ipiana ellc , circunicripca prodadione 1

Vetbi. 4

Pollet etiam inftari , probando generationem C 4 Verbi,

• . ; •” ♦ : .

32, Quodlibec.

Vctbi , & fpirationem Spiritus iandi non efle poteft poni , nili prius ponatur produdio per prodtidiones alterius rationis, quia nec Verbum, modum natur* , licet produdio per modum na-

ncc Spiritus fandus funt pcrioni alterius rario- turi non ncccflirii prxexigatm ad f/ripfius ms.Sed de hoc dilfusc didum eft i u pnma ,d.7. fpirationis,fcilicet quid circunfcripti generatio-

q.vmca& d.tj. ,.»««. lie Verbi ,qubd fit finiplicitcrimpofl&ilefpira-

57- Rcfpondeo ad iftas inftannas. Ad primam tionem clfe , fed dicitur necefllirio prifupponi dico , quod etfi produdio ad extra de fado quia produaio per modum natur* necefliii eft ■ prifupponat produaionem ad intti , tamen ii prior, «r fic Dodor intelligit fecundi , non afle-

produdio ad intra, per poilibile.vcl impoflibile, rendo tamen , quid forte generatio Verbi lic ne-

non eifet , adbuc pollet e!Tc produdio ad extri ceflario prxcxigitur fpirarioni , quid ii illa non tam in tfe cognito , 4c volito, quam etiam in eft eifet ,e(Iet impoflibile ipfam cfle , quia ftcut eft rcali.vt prolixe patet i Dodorc mfecundaaliji.i . limpliciter impoflibile principium libemmelle ,, „ „ opetatiuum circa aliquod obtedum, nili princi-

Dlco fecundo, quid Dodornon intelligit de pmrapet modum natur* , quale eft intclledus, produdionibus alterius rationis, qualitercunque non Iit prius opetatiuum circa idem obiedum, accipiatur ahenut rationis, fed ipccialitcr loqui- ita videtur impoflibile quid tale principium li- tur de produdionibus alterius, rationis proquan- bcrum fit produdiuum circa obiedum , quin

to diftinguunrur penes alium , Sc alium modum principium per modum naturi, quale eft intelle-

producendi , quia vna eft per modum naturi, Sc dus.non fit prius produdiuum circa idem obie- alia per modum voluntatisrtales enim produdio- dum.Prima tamen rcfponfio videtur melior Sc

nes non polfunt elle ab eodem principio forma- magis ad mentem Dodoris & magis confona

li prodndiuovt dare patet ^ Dodorc m t. d. x. vet irati, Sc fic patet.

/ur(t d.ioA infra f. i. ijiuMit. Et lo- Secundi principaliter dubitatur de' illa pro- e*, quendo de talibus , illa qui eft per modum vo- pofitionc , qu* eft de ratione ordinis , quia in ’ *

luntatS non poteft poni , nili prius ponatur illa, creaturis accipiendo quiditatem, puta lapidis , Sc

qui eft pet modum naturi : nam prima limpli- exiilcntiam cius , vt pricise coniiderantut fub

citer motio , Sc prima limpliciter produdio eft rationibus formalibus terminorum,exiftcntia nc-

per modum naturi , vt clare paret a Dodorc cellario eft pofterior cflentia , cum fit gradus in-

tnquodl.quifl. 14. triniccus cius. Ergo fimilis ordo erit inter eflen-

Et pet hoc patet rcfponfio ad alias tres inftan- tiam diuinamA eius exiftentiam.quod tamen eft

tias. Vndc ad fecundam dico primi . quod ili* fallum^uia exiftemia in Deo eft de edentia eius,

dux productiones non diftinguuntur per alium, vt patet it Dodorc 1» pruno, d. 1 parco , tjf. 1. <j-

Sc alium modum producendi, vt patet. Dico fe- q.praftnci arc. 1.

eundi, quod illi produdiones non funt alterius Relpondco.quod non eft fimilis ratio ordinis, Sxi/ImU rarionis, quia fi amor clfcntialis eflet realircr di- quiaedentia diuina eft de fe hoc , Sc ex fua for- 4nula ftindum a perfona fpirante , eflet amor veri fpi- mali ratione eft de ie exiftens, Sc idci exiftemia ratus, ficut patet de notitia ingcnita,liuc edentia- eius nullo modo eft pofterior fua edentia , fed c

li , Sc de notitia genita . vt diffuse didum eft it contrario eft de edentia Sc exiftentia creata.

Dodorc m prma .dift.i. parte 1 .qttafa- Sc vide Poflet edam dubitari in hoc,quod dicit, quid

qu* ibi expofiii.Etfolutacftilla difficultas de re- Pater vt prior origine Filio intelligit omnia di-

latiuo A abfoluto. ftinde , quia obieda fecundaria nullo modo ha-

}8. Adtcniam dico primo vt dixi, quid non di- bene oJJi , nili Filio iam produdo ; ergo Patet in ftinguunntt penes alium, Sc alium modum. Di- dio priori , in quo intelUgicur Pdius produdus, co lecundo.quod quamuis produdio difpofirio- non intcUigac dia. Dico breuiter , quod accipit nis fit alterius rationis dprodudione fottn*, prius origine , pro quanto Pater non habet tu- tamen produdio fbrmz non priiupponit ptodu- telligtre omnium ab alio , fed prxeisi a fe. Non

dionem difpofitionis. Si enim agens eifet petfe- creo intelligit , quod Patet in aliquo priori in-

dum ficutprimura agens, ftatim induceret for- tclligat omnia diftinde , in quo priori non in- roam.Ad illud de volitione finis, icc. Dico, quid tclligitut Filius iam produdus ,imo in quocun- quis abiblutc poteft velle ens ad finem , abfquc que inflanti Pater intelligit omnia obieda (e- hoc, quod velit ipfum finem.licct nonpofllt vel- cundaria , in eodem etiam Filius intelligit ea- Ic fub ifto rcfpcdu , icdicet propter finem- Ad dera , Sc cum hoc ftat quid Pater intclligat

, vltimuns Dico primo quid produdio, qu* eft illa i fcA'fic vt prius origineA Filius a Patre A

per modum voluntatis , neceflarii eft pofterior fic vt pofterius origine. De hoc vide fiiper fo- produdionc per modu naturi, Sc fic ipiratio non eundo, dift. 1. quadi. 1.

1 S C H O L I V M.

t^sfd argumentum principale dat ictum rationem, quare attributa funt immediatiora na- l*ra,quam fuppofita in Dtaiais, focus tn creatis. Suppanti fnppaftta diuina con/fitniper refpe- elustquad late Irae/ at t.d.iS.a num. i. Et dat hic rationem , quare nen jefunt canffitui per aliquid eitefdem generis cum natur attamen ili nurn.i j .la^.fuadet pojfe fufinericanflitui per alfoluta,& folutt argumenta in contrarium num. 3 1 . er fcqqJOcquc illa Jent entia quid quam halet periculi, quidquid dicant nonnulli ad tenfurandum nimis proclines.

1 J' A D argumentum principale/ fupponit quod perfona diuina confticuitur per XX aliquod notionalc, Se pro nunc fupponatur.

Ad

%

m

Quxftio 1

».4.

Ad maiorem ergo refpondco per diftinAioncm , qudd aliquando fuppofitum conllituiturpcr aliquid eiufdem generis cum ipfa natura, & tunc videtur polle con- cedi maior, quia rioriforam natura immediatius le habet ad fuppofitum , fed etiam adillud formale, quocoi. tiiruirur lippolicum Se hocaliquaimmcdiacione.

Si aurem frppt fitum conflitu-turpcr aliquid alterius generis, quod cilct remo- tius it natura .quam genus illius quod eli proprietas narurz,iunc maior cifct falla. Si enim Socrates conliituerctur pcr relationem : cum relatio p us dificr a genere fub- 'Aantizquam q -alitas, vel quantitas, falfum cflet quod conftitutum Socratis cifct Immediatius humanitati, quam quaitas.vcl quantitas.

N unc autem iuppofiti illa opinionc.qiiod relatio conAituit perfonam (iue fuppo- fitum diurnum , oportec dicere , qtAd fuppofitum ibi non conAkuitur per aliquid eiufdcm generis cum natura, eo modo, quo ponitur ibi genus : fed per illud quod cft ad alterum, Se natura e A ad fc

11 ud autem conAirutiuum , aliquo modo magis diAat a natura , quam proprietas natura:, quia fi ibi prop-ic elVcnt genera, fapientia pertineret adgenus qualitatis, Se paternitas ad genus rclatiomsj ergo ibi, fuo modo , proprietas poteAcUe immedia- tior pii narurx il!o,quodcA conAiturilium fuppofiti.

Si quarratur quare non potcA hoc fuppofitum conAitui per aliquid , quod eA eiufdcm generis cum naturaiHxc quxAio cA de eo, quod quzAio fuppenit : nec per confcqucnscA ad propoficum : fed ad quxAioncm de conAirutiuf perfonatum p r- tinetitamen concedo ad przfcns , fuppofitum : Se tunc potcA dici ,qubd vbi cA ali- quid dc fc , Se tamen non cA incommunicabile non potclt inter igi aliqua derernii nano vlttrrior nifi ad incommunicabile : EITentia autem diuina clt de fe hxc , Se ta- men cofrimt nicabilis. vi ergo debet intefigi aliqua determinatio ad fuppofitum cum fuppofitum fit incommunicabie, oportet quid hoc fit per aliquid quod cApri mo incommunicabileitalc non potcA cllc quod cA ad fe,quia quicquid eA ibi ad fc

/» erutu perfinJu tM in»;c- dtAtur ha~

propr.ttA- tri it diui- mt non.

& tjnAre}

fecundum iftud fuppofitum , cft pcrfe&io limp iciccr, & (i coninnimcabilc , $£ iu oportet confhtutiuum fuppofiti differre a nac> ra genere, non qualiccrcunquc,fcdea

Dift.iG,

(f.A ■ U.l.

0 r a ad obiclhopct «41.

(. ftuarefiip - pojuffw di- urnum non pateti cjfe abjolHtum ,

differentia, qux tft inter rem ad fc,& rem ad alterum. Probatio utem maioris pnn* cipaiis, non procedit, nitide conftitutiuoiuppoiui pertinente ad idem genus cum natura.

Vifo dc ordine cflcntialium , & notionalium in Pluinis, patet cx hoc ordopro.ee- dend in quxftiombu- dc Deo , quia fi aliqua fuiflec mota dc cflcnua , vel efl. nriali ad imra,illa cflcttra&anda anreq ufeftiones dc notionalibus. Nulla autem efl mota decHentiali mfi quod Importat refp dum ad extra ,& quodeunque notionale ,fuo modo c(Vp iusq ocunqucrali c flentia Ii ided primd tradam xfunrquxftioncs mo- ta: dc nodona ibus.Nociona ia aut m,vcl funt relationes , vel p odudiones , flue il!a fine idem, flue non, non curo-Eft ergo prirad quxftxo talis dc notionalibus, liuc proda* diomblis.

Ordo

rexdornrr.

'Commentariis.

S6. f A D .trgumtntum priActpAU.higsh probando J \ quod noiioiulia fint immediatiora eflen- tialibir», pater, quia natura immediatius fe habet ai fuppofitum proprium ,qulm ad proprittatem, quia de (uppotaoprardicarurin primo modo, & de proprietate ranium in fecundo modo: ergo conftiiuiioum fuppolici, quale cft notionale, im- g .. [UIUm medianus fchabft ad naturam quam proprietas iiom*U asm t»wtx. Refpondct Doctor qu&d harc ratio fup- nii»n*U tfk ponit^j iod nippofituindiuinumconftituaturper UUi , quid notioiu c , quod fupponitutpro nunc , & vocat tdmtri1*" not,pn-^e prfapnc&nm rcutiuam.vr paterni- tas & filiatio . quiaper ilia notionalia inho- tefcunt pc.fbiu: dium.r,6can modft eonftituitur

{»er proprietates rclatiuas, an per abfbluras, pro- ixedifpuranitin primo diji itf.vbi,vt dixi, vide- tur tenere magisquod pet abfolutas proprietates conflit namur, quam per rclatiuas; Supponendo tamen hic quod condituanrur per telatiuas. Refpondct ad rationem , qu6d maior cft vcu.

quando fuppofitum cd eiufdem generis cum na- tura , ficut loanucs qui ed eiufdem genens cum natura humana quia vtrumque pertinet ad genuf fubdanri* , non tamen yuelligcndo loauncm prout includit illam negationem duplicis com* municobilitatis/cilicet vt quo,6c vt t notat

Dodlor 1« prnnoydtji. i.paru i.q.t fiucvt inclu- dit negationem duplicis dependentiae ad aliud fuppontum,i!c qua per Do&orcm paicti« 3 d.\, 9.1. quia talis negatio nullo modo peitinet ad ge- nus Subdant ix, cum (it nihilifeJ acdpitur/wppi»- yifwwpro illo fingulari coi dm to ex natura , & fingulatitatc.nato per f dare . cui incd talis ncT gatio.vt prolixi expoful fuper 3 d. 1.9.1. cnam ahbi.Et lic de tali fuppolito natura prardicatur in primo modovt aliis expofut. Loquendo eigo tali fuppolito in nobis , conceditur quod natura immediatius Ic h. bct ad illud,&ad pofitiuu con- ditutmum illius , Sc mcdiatius ad proprietates natutr ,puta ad rifibili tatem. Sic etiam conditu-

tiutim

r

Quodlibet,

tiuuum fiipnofitl diuini cffct eiufdem generis, quod eA falfum.quia cft relatio, & eflentia fub- ftantia abfoluta.Et licet multx proprietates dini- nx.vc bonitas, lapientia, & huiulmodi, non perti- neant fbrmalitcr ad genus SubAantix imo di- cunt quali qualitatem, adhuc tamen Ittnt imme- diatiores, quia ficut genus Qualitatis cft imme- diatius SubAantix quam genus Relationis , fic

3uali genus Quanritatis cft immediatius naturx iuinx quali genere Relationis.

Si quxratur quate non pote A hoc fuppofitum conAitui per aliquid ciufdcm generia cumna- tura.*Hoc e A de eo , quod quxAio fupponit , nec per confcquens e A ad propolitum , (cd adqux- llioncm de conAitutiuis perfonarum pertinet, tamen concedendo pro nunc fuppoficum , fcdi- cet quod non conAituatur per aliquid ciufdcm generis. Ec oAendic quomodo non conAituatur fuppofitum idem per aliquid ciufdcm generis, quia vbi e A aliquid de fc hoc, Se tamen commu- ni cabilc , non note (l intclligi aliqua determina- tio vlietior,nmad »ncommunicabilc:patct , quia Angulare non poteA vlteriiis determinari ,nifi quod determinetur per incommunicabile , Se cvtin fuppolitum fit fimpliciter incommunicabi- le , fequicur quid vltimatc conAitutiuum illius fit fimpliciter incommunicabile , quia luppofi- rum per tale conAitutiuum habet quod m in- communicabile. Cum ergo natura diuina fic de /e W, Se tamen vere comnnmicmbilis , fuppofi- cum naturx diuinx fit fimpliciter incommuni- cabile , ergo conAitutiuum talis fuppofiti erit omnino incommunicabile , ergo erit rclati-

tram , quia fupponhnr hic quid omne abfblu- turo in diuinis ut perfedio fitnplirirer , Se oranil talis cA communicabilis. Si ergo conAitutiuum fupnofiri diuini eflet eiufdem gentris cum natu- ri diuina,e(fet vere abfolutum licur, Se natura di- uina,Se per conlcquens incommunicabile, ex quo pater quid fuppofttum diuinum non cA ciufi* dem generis cum natura diuina. Tenendo tamen

J|uou fuppoficum diuinum conAituatur per ab- olutum , diceretur quod tale conAitutiuum non .eflet pcrfe&io fimr>licitcr,vt dicir Dodlor in pri- no , A. 16, Tenendo etiam qudd fic conAituatur per cnticaccm ablolutam , adhuc diceretur qu6d cficntialc dicem perfe&ioncm eflet immediatius naturx dininx.quim talis emicas abfolutaTt ad rationem, diceretur ad minorem quid talis cnci- tas non eflet eiufdem generis cum natura diuina, quia tunc eflet petfc&io fimpliciter ficut etiam hxcceitas in Ioanne perquam loanncs cA fingu- laris , & ens per fc , fi fibi relinquatur , non cft eiufdem generis cum natura Ioannis vt patet i Dodorc in iuL). q. 6. & talis dicit etiam perfc- rftionem additam naturx ,vr patet a Do&orc in primjI.f .q.i.drA.iS. Sic fimiliierfi confiityri- uum fuppofiti diuini eflet eiufdem generis cum natura diuina diceret pcrfc&ioncm fimplidrer, quia omnis perfe&io diuina, quxeunque fic illa, cA perfcdio fimpliciter. Sed tale conAitutiuum nullo modo eflet perfedtio fimpliciter, licet eflet entitas abfbhua. Et in hoc non oponet multum infiAerc. Pollent tamen adduci aliqua dubia in hac litcra , qux fdlicct breuitatis caufa relinquo tngeniofiori,& fubtiliori me.

Vtrumin Deo pofint 1 ejfe plures productiones eiufdem rationis?

cnf. t.p.tj.iy. m. y.D.Thom.i. p.i/.ijert.isi' i).^i.*rt.«.& tj.fo.nrt. i. Scot.iJ.1.^.7. Piclvitf-r 1.7 1 *J' Suarct truU.fJik^x. 1 o. Bellar.li£.i.dr Chriftec. 1. & hi.

SVacritur, Vtrum in Deo poliunt efle plurcs produftioncs eiufdem rationis. Arguo,qu6d fic. Prodnflio fuppofiti in ejft naturx fubftantialis , cft generatio: fcd in Diurnis cft duplex produftio per modum naturz-, ergo duplex generatio, U per confcquens duplex produ&io eiufdem rationis.Minor pater, quia omnis productio fuppofiti in natura diuina cft in r//r na- tura: fubftantialis.Probatio maioris.nam per hoc diftinguicuc gcncratioab aliis mutationibus,per Philofophum j .P/^-.quia ipfa cft ad fubftanciam.fiue ad efle fubftantialc:ergo,&c. Contra, fi polfunt cifc plurcs produftiones eiufdem rationis.vel ergo plures genc- rationcs:vcl plures fpiraciones,fie per confcquens plures fitij , vel plures Spiritus fan- diiconfcqucns falfum,quia plurcs clfcnc pcrfonx.quam tres,crgo,&c.

iw.vt ciufdcm fpcciei ipeciahifiinir.quia licdr In Deo non iit aliqua fpecics , ii tamen poncro- rur , paternitas Se filiatio fpccic diilingueren- tur,plus enim differt paternitas i filiatione, quam paternitas i parernitatc.titulus qua Hioms

Tntm in dee poflint tjft plura produffienei eiufdem rntiemt. Titulus quzflionis fic imeUigi- tur de ptodiidtione eiufdem ra- tionis,accipicndo eiufdem rene-

Qu^ftio I.

35

Ck jnttllighur, an in Deo poflxnt i !Tc plores ce- re« (pirationes , & pec confequellj plure Spiti- ntaiioiies.&peiconliijuensplurcsfilij.vclpTu- tuslanili.

S C H O L I V M.

Supponitur, fecundum fidem non dori pluris produliicna eiufdetn rotiomsied (juod restio- ne probondum odducunsur cjnotuor .tegumento D.Them.cr ollorum Primum , Fo/mo tmfdcm rotsouss no» multiplicor ur mfi per Moteriom.ijoo in diurnis non dolur Secundum, Deus minio intellegis vno ocio, ergo produltio per inlelleltum ejl Ionium uno. Tertio, per fonn procedunt notnroluer, determino! ur nutem noturo od vnum. guprlum , ohojain Filius non ejfet perfectus. *

Hic concordant b omnes Theologi in conclufione negatiua,fcd oportet videre an U

iftafola fide teneatur, an per rationem. Adipfimautcm dfuerli diucrl..saffc- Theorcmo. tunt rationes. Primh ergo tangentur rationes aliquorum, qux ad conckifionem iftam fropofiuo- ponuntur Secundo dicctur,qnid magis circahoc videtur clfe tcncndum.T cttio qui- ‘r‘-

dam dubia occurreritia excludentur. , eorum.

De primo apponuntur * ad hoc quatuor rationes.

Prima eft ilia. Forma eiufdem fpeciei , fiue quod magis proprie diciturin diu inis, eiufdcm rationis, non multi plicatur nifi fecundum materiamimateria autem inDiui- ,<r.

nis ciTc non poicft. Vnde in diuinis non cft nifi vnica filiatio fubliftens, ficut albedo t..s j.44. fubliftens non poteft efle nifi vna. ‘r!- 1 • cr

Secunda ratio. Deui omnia iotclligit vult vno aAu fimplicitcrgo non porctl c(Te 1*’**"-^ ibi, nifi vna perfona procedens per modum verbi, Si vna per modum amors. %r.'i!‘i '

Tertia ratio , quia perlbni trocedunt nati raliter : natura autem determinatur ad * ‘ vnumtcrgo.SCC. pnitio

Quarta ratio Ex hoc cft pcrfrftus Filius, quia tota filiatio diuina in eo continetur, osug. non ergo poteftibi efle .liqua alix -7-

C° M ME NT A %IV S.

ifta [ub fiant ia fint txifi entes txira materiam, c»’* Phyf.c .

necejfe efi vt fint aterne Et ibi Commentator , * d efi,<? quiaifia fub/lantia funi monenti /fint aliqua potentia , ntcejjr tfi vt jint fine amm tnatma,cuTn tu ce fi* efivt fint xterna , omne enim a emum e fi di.hopMta.blxc ille. Secunda M»

Secunda ratio,L)cus omnia intclligit , 8e vult tit. vno a&u fimplici»ergoA'c. Antecedens patet 1 2.

Metata.) 1. vbi ptobatur quod tnteUtgrre primi non cft aliud a fubftantia primi , & per conic- quens eft ibi tantum vna intelletfio. Tfrtl4 T4t;tt

Tertia ratio, quia petfonx procedunt harura- liter;ergo tantum eft vna vnius rationis. Confe- quCntia patet, quia natura tantum detci mina- tur ad vnum , vt patet fecundo de Generatio* ne /ex. cap. f6. vbi fic habetur: Idem rntm & firmis ter Ji habenj,/etnper idem nat ii efi facere. Sc loquitur ibi dc agente naturali , vt pater in textu.

b T~ T7c concordant omnes Tatolott inconcluf 2»- X 1« negatum , fcilictt uUod non poliunt c(Tc plure* piodu&ioncs eiuftfcm rationis , fed oportet videre, an hoc lola fide reneatur , an per rationem.Etdiuerfx a diuerlis adducuntur ratio- nes. Prima opinio cft Thomx prima parte fum- ma,q. 4 jtrt.O.Sc quatuor adducit rationes. Vnde in ilU qua: Ilione funt videnda , per ordinem. Prim5 tangentur rationes aliquorum ad hanc quxftionein. Secundi dicetur quid fit magis tc- ncndum.Tcrti6 , quxdam dubia excludentur 8c quarto erit f ‘

C l ,

net a Thoma vbi fupra. 1’rirttt, quia forma ciuf- dera rationis non multiplicatur , nifi fecundum huteriamjmatcria autem irt diuinis efle non po- tcft.vt patet r i. 'Merjtxx. *o. fecundum aliam traiiriarionem vbi iic habetur : Op«rttt(\nc]un)vt

c folutio principalis argumenti !/»•• c D« pruno ad hoc ponantur quatitor ratio -

S C H O L I y M.

Impugnkt primam rxtiontm D .T hem. quatenus iit formas fpiritttaUs non }oJfe multiplica- ri mfi per m.untdm. Prtmo , quia coniradtiito ejfet tntelltgcre naturam Jngchcjm , mfi vt indtH.Auam. Secundo ex b ama f. Tertio per tres articulos Par/ten/es. epuartb , tjuta aniT ma prius ejl hac cr creata , quam tnf undatur corpori $ de hoc agit Doclrr late X.dift.) ,'juaj; 7 per totum. Vide eum 3 .dtjl.%. quali. 1 . num 6. vbi docet plura accidentia eiujdcm l pecte t pojfe ejfe tn eodem jnbteclo tac per confequens non tndiuiduantur per fubutfum , vel m.uoum. Probat hic num. 6. dari vmuerfale a parte rei, quod lati probat 1. diiitntt. 3. qnajl. r . (jr 6. Et 1 . dtJHntt. 3. quoji. t. num. 8. Et 4. diffin&.i. quali, z. num. 6. & dtjltnPl.^\. qua/l.t.num. 1 1

‘fi'*-

cijjimum contra Ati- na furio t.

al. in t (llc- Elum Efi I6.C.I7.

£ft 40.C.6.

i j.

al. non in -

teHigimr de formis, &c.

Simul in

potentiA, ft n6n repu- gnnnt , effe pojfunt Ji- thmI in

jinitnA prius hic, ejujm t tui- tu.

35 Quocfiibet.

PRhha 1 ratio videtur c(Tc tranfcendcs propofitum, S£ affnmcrc dubium, fiuc f.il- fum, fecundum mnltos.Illa enim propofitio maior, fcilicct ijuod forma ciufdem 'rationis non multiplicatur nififccunduramaccria,qux fecundum cos, xque baberec locfi de Angelo, ficut de Dco;aut intclligitur fic,quod forma quxcuque immaterialis fit de Ic hrc.fiuc ex ratione fuxquiditatis , ficut Deus deitate cft hic, ira quod nihil aliud intelligendo nifi deitatem, efi contradidio formalis, Deum non effe hunc. Aut intclligitur fic , qubd quamuis forma immaterialis aliqua nonfithxc formaliterfua quiditate,tanie ipfa in re multiplicari non potcft.quia Vnica forma talis fingu laris , It lignata habet in fetotaentitate illius formx,8c intciiufr,Sc cxtefioc.vt patet de Sole. Siintelliginir primo modo, fequitur qubd ratio fotmx fpecificx in Angelis includit : «pugnantia , imb contradiftioncm ad plurificari realircr, St ita , ficut non fiat cum’ conceptu hominis, qubd cocipiatut irrationalis, vel cum conceptu Dei, qubd cocipia- cut tanquain indifferens ad phires Dcosiitanon fiat cum conceptu talis fpecici,qu6d coucipiatur plurificabilis ; fle per confcqucns quicunque pofucmnt fpecicm Angeli- cam poffe plurificari, habuerunt in intcllcdu fuo conceptus;formalitet repugnantes, quia conceptum talisfpeciei,fc pluricabilis.&pcr confequens quicunquc concepe- runt ibi effe rationem vniuerfalis (impliciter, fciliwc dicibilis de pluribus : imi con- cipiendo naturam in tali vniucrfutirare, includitur m illo intelledu repugnantia for- malis inter obicduin , inccllcdum.8c modum concipiendi. Ifiud confequens no vi- detur probabile, cum multi Theologi St Catholici, fic concipientes naturam Ange- licam, ii Ipeciem , ficut alij, fine omni repugnantia conccptUum , conceflerunt ibi piurificationcm, ii vniucrfalitatem prxdidam. Sandi etiam videntur ad hanc pat- tem declinare, ficut Damafcenus Elementario cap. 1 1. dicens , qubd vncum e/i in- communicabile & "t commtinicabtle : ipfius tutem quod vntus Jpeciei communicatio , c' tpfa beti a uilurA in tribui conftfttt hypoftsfibus Et fequitur poft hoctSecundum vnumquemque ordine dngeloru cr virtutum different et hypofiafes condi Ut, non folumjtot fcd etiam fecun- dum vnamquamque /pedem, vt vtiejue communicantes adinuiccm naturam £ Audeant adin- uicem,cr naturo/i beatitudinc copulati udtnuicem fecurc , efi amtcalHtter dfponantur. Hxc Damafcenus.

Et articuli damnati tresvidentut ifium + articulum prima facie reprobare. Vnut cft a Domino Stcphano condemnatus, quid dicit fic , quod quia tntelhgcntta non ha- bent materiam, Deus non poffet ctufdcm fpeetei facere plures, error.

Secundus, quod Deus non poteft multiplicare tndtuidua fui vna fpecieftne materia, error. Tcitius, quod forma non recipiunt diu jionem nifi fecundum diu fionem maceria , error, nifi/ intelUgatur de formis eduihs de potentia materiate rgode formis non cdudis de potentia materix hoc diccre.eft error.

Si videtur fecundus inccllcdus • propofitionisitunc fequitur, quod natura fpecifi- ca Michaelisdcfc non efi hxc, ergo non repugnat fibi contradidorie non cfTc hanc, ti non eflTe in hoc, per illam ergo potentiam, qux poteft in quodlibet , quod non in- cludit eontradidionem, poteft natura illius fieri, St non in hoc.

Dicetur forti, f qubd non poffet ftante illo. Hoc non excludit propofitum , St ta- men efi falfum Primum patet, quia dcftruatur ifte.Sc tunc fiat natura in alioinon er- go omnino cft ncccffc Michaelem effe hunc vnicum.Secundum patet, quia qux fi- mul funt in potentia adiua agentis , nec inter fc repugnant, illa poffunt fimul effe in effcdu,hulufmodi funt.iftc Michacl.Sc ille Michael,fi natura non cft de fc hxc.

Efto etiam s qubd fecundus intellcdus edet verus , falcem ad propoficum habe- mus,qubd ifta propofitio , forma eiufiem rationis non poteft purificari nifi per materiam, non concludit omnimodam impofftbilitatem plurificationis filiationis in Diuinis, cum tamen illa plurificatio fit impoffibilis fimpliciter includens eontradidionem. lftacrgo propofitio1' non concludit propofitum, fcilicct conclufionem , quam rene- mus.Iicuc ipla cft vera, nifi accepta fecundum primum intcllcdum qui rationabiliter videtur multis effe fallus.vt didum eft.Non enim cft dodrina conucniens , conclu- fionem certiffimam , St fumme neccffariam ttnerc pi opter rationem nimis genera- lem,qux videtur multis habere plures inftancias.

Prxtcrea, Inftatur de anima inccllcdiua,qux prius natura eft terminus creationis, quam infundacur.Primus autem terminus creationis.vt talis, formaliter cft hic: ergo anima naturaliter prius cft hxc, quam vnitur materix, It pari ratione de alia anima, prius natura cft hxc,quam vniarur materix. V nde ifta anima eft hxc fua propria fingu- jatitacc,& inde cft hxc.& no illa.SC per confequens prima diftindione fingularitatis

diftinguitur

Quseftio II. 3?

'diftinguittir a lingulari diftinfta ab illa i ergo diftin&x fnnriftx animas prius naturi quim vniantur materiz, non ergo per fe Sc primo diftinguuntur fuamateria.Prima propolitio probatur:quia illud quod line concradiflionc poteft clTe fine alio, 4: non i conuetfo, eft prius naturaliter illo : hoc accipitur j . Metaph.c. de Priori, iyfhqua 7,x- *• inquit, fecundum naturam, drfiiitamiam Junt fnora , quaeunfue contingit c fi fine ahia, /Jfg p.

0- illa non fine illis : Si in fine capituli ad illum modum reducit omnes modos Prio- s

faScini. Mctaph Fjfe, m^fafubitaiitiaefiprimum omnium, U hoc probat} aliorum ,, e it jifatabilt a fiifiantu , id eft , potens efle fine fub(lantia,hxc autem folaJ, lupplc poteft qlfe fine aliis , quantum eft de fe. Concludit ergo •, fecundum Phiiofophum", fcparabiUta* illa prioritatem fecundum naturam : anima autem non folii m fecundum lubftantiam Sc effentiam, fcd fecundum exiftenciam, Si vt termi- nus crcsttonisdiuinx poteft c fle fine materia : ergo porcftclTc fine hoc, qu6d vnia- tur materiae : nullo modo autem poteft clfe in materia, nec per creacionera,nec ali- quo modo qualitcrcunquc - nifi ipfa fithzc propria fingularitatc , fcquitur ergo illa propofitio prima, quifuit hic probanda.

Si dicautr * qubd non »11 hate fic per materiam , fcilicet per vnionem aftualem, yUtfitutc vel per cjji aftualc in ipfa, fcd per aptitudinc cfsedi in ipfa maceria, Scipfa no eftprior i. uanra- illa aptitudinc. Illud no euadit argumctu.quia natura ipfa abfoluca cil prior natura ipfa aptitudine.Sc hxc anima habet aptitudinc hac ad corpus, 3e illi animae repugnat apcicudo huiufraodiad corpus hoc, & conuenic fibi alia apti cudo ad aliud corpus.

Tunc arguo fic : Quod conuenit huic, Si repugnat alij eiufdem fpecici, non con- uenit huic pet fe lecundum illud, quod eft commune illis, vel falcem prxcxigic di- ilinftioncm in illis ncceffatfo, fcilicet huius ab illo •, hxc aptitudo conuenit huic, Si repugnat illi : ergo nccclTarid prxcxigic diftin&ioncm huius ab illo : ergo prima di- ftmftionon eft peraptitudinem ,ncc prima (ingularitas huius, & illius. ,

Confirmator : Ratio aptitudinis , fbrmaliter loquendo , non eft ad fe , nec eft ratio entis in achuPrimum probatur, quia fi intclligcretur ad lcscrgo pollet intellieii & ndn adaliod vt ad tetminum.Secundum etiam ex hoc patet, quia aptitudo pollet efle ad rerroinum non exiftemem : qndd autem neceflai id exigit aliquid nOn exi- ftensi tpium eft r.on exiftens in a£lu: nunc autem hxc anima cllfingulare abfolu- t ; tum . 8c fingularitatc abfoluta, Si fingularitatc in a&u, 8c fingularitatc aci u ali : etgO ' aptitudo non eft ratio formalis fuxfingulai icatis.

Ex illa inflantia de anima hic habetur, qudd non eft omnino ncccflarium , hoc eft cuius oppofitum includit contradiftionem , qu6d forma eiufdem rationis non jmruti\ib poteft plunficari line mntcria.Sc licte habeat aptitudinemad materiam, tamen prius natura habet plurilicationem i ergo prima ratio plurificationis non eft materialltas dmiJuar, generaliter. Et qu6dimmateri.iliias“ non Iit ptimaratio formx eiufdem rationis cf- nc m*tt- lendi hanc, nec matcrialitas prima ratio plurificationis in forma, Probatur.quiaquo aliquid eft in aftU extra caufam, & iniclleflum, eo eft hoc primo, quia fic efle noti ’ ‘r competit nili huictimd vniuerfalitas lliue nonhoc, non poteft alicui competere nifi in intellcflui nunc autem ° quxcutijuc enticas, ptxcipue abfoluta, feipfa primd eft in fuo cjfe , quia Icipfa P primi recedit k non effie ad ejfe, quia licic multa concurrit adluumr^r.ficutmatetiaad r^r formx, St forma adrfie materix / camcn nullum concurrens eft (ibi prima ratio edendi infuoefie : ergo feipfa ptimd eft hxc. Si per confequens filiationem diuinam efle hanc, accipietur prim6 ex ratione filiationis talis, noti ex immaterialitate , qux tantum aliquid ponit, vel excludit aliquid annea xum proprii fingularitati.

Confirmatur ’ hoc per auftoritatem. Quia materia non eft perfe caufa focmx , 2,tftr j.} licet fit materia formx, fecundu AuicennamSC nullo modo videtur aliquid elfe hoc Texx.ij, per illud, quod non eft per le eius caufa, Si hxc eft intentio Phylofophi ii. Uet.c.

1 vbi vult , quid tam caufa materialis quam formalis, Si efficiens habent vniratem ic dillinftionc Ipecificam Si numeralemproportionatam ipfis principiatis://rra,inquir, tjua fini in inde n.uura,Jinerfa,non fifeciefipple fiunt (rineipia,Si fubditj fed rjutajingula- rii altttd Iu. i materia ,& mouh.dr fipcciet,dr mea, ratione ante vnmcrfill eaelc.Hxc ille. V- trumque enim per fe principifi compoiiti oportet habere indifferentia confimltcni indifferentix c6pofiu,& determinatione fimilem denominationi copofiri.quia neq; indifferens conilae ex determinatis, neq, determinatum ex indifferentibus indlffc- rccia vniuerfalitatisiergo fru (Ira quxritur ratio fingularicatis; 4 i hxc prima ratio lina gularitatis determinatx, per aliquid cxtrinfccu.tanqua per principium formale, quo- * modocunq; cxtrinfecii Iit caufa aliqualis cocomitas, quia fempet oportet qudd pri- raa ratio formalis fingularicatis fignatx fit per aliquid per fe.intriafecum lingulari.

J coii Oftr. Ioni. X ll, D, CV M:

urs

58

Quodlibet.

C O M M E N T 4 R 1 V S.

T>ifnf>»fri- PU r<*«i»f m i. lb<r-A.

Fimi attieu» ImdJbuttu.

P Dodor oftendic quomodo ift$ rationes no concludunt ptopolitum. De prima patet, quia cft nimis tranfccudcns. Illa enim propofitio. Forma eiufdem rvionu non multiplicatur , m fi per mute - rw.potcft habere duplicent fetifum.Prirab.quod forma immaterialis fit de fc W cx ratione fux qui di ratis , flcuc Deus deitate eft hic. Secundo, quod forma immaterialis non fit hxc for mali- ter fiia quiditate , tamen ipfa in re multiplicari non poteft , quia vna forma talis lingularis , & fignaca, habet in fc toram emitatem illius former, Sc inrenfiuc& extenfm£,yt patet de Solc.Si in- tclligatuc primo modo, tunc forrnr fpecificx in Angelis includunt contrad irionem adpluiifica- ri realiter,qubd cft concti multos, Sc contra Da- mafeenuro in Slem.c. 1 1.

e Si detur fecundat fenfitu propofitionie, (ctliccc quod quamuis forma, puta Miclu Us,n6 fit hxc ferrnalitcx fua quidirate,in re tamen multiplica- ri non poteft. Et hoc intendit probare Dodor: ulis natura fpccifica Miehaclis cx quo non cft dc Ce hxc, non repugnat libi contradi Florie non cire in hoc puta in Mfchacle. Vult dicere, qubd fi dc fc non includit hanc hxcceitatem, ncc il- lam, erit indifferens ad plurcs, & fic pluri ficabi* lis. Sicut ergo natura Miehaclis non cft de fe hxc. Sequitur quod per diuinam potentiam pof- fit fieri , & non in hoc indiuiduo, fcd in alio.

f Dicetur forte, quod non poffiet efxt flante iBo. Dicit Dodor quod hxc refponfio non excludit propofitum, quin videlicet talis natura fpecifica multipl.cati pofJic,& addit.qood efl falfium fup- ple-quod ftante tali natura in vno indiuiduo n5 potTu ede fimul in alio : & probar primum per hoc , quia fi definiatur Micfucl.Je tunc fiac na- tura in alio ,3c fic non necefle Michaclem efle hunc vnicum. Secundum probat • qufa qua fi- mul fient in potentia attiua agenti t , nec interfio repugnant . hoc dicit propter illa qux inter fc fbrmaliccc repugnam.qux licet fimul fiim in po- tentia adiua primi cffcditii , ex parte tamen eo- rum repugnant fimul ede : fed naturam ede in pluribus indiuiduis non repugnat cx parte natu- rx . & fic habens hoc in potentia fua poteft A- lara fimul facere efle in pluribus indiuiduis. g E flo etiam , quod fenwdm intellegat ejfitt ve- rut. Dicit Dedor qubdpofitO quod fcnfusillius propofit ianis fir veru^cx quo tamehVon cft fira- pheiter impoflibilis, fcilicet includenscontradi- dionem. fcquttutquod non erit fimplicitcr im- poflibile duas filiationes elfein diuinis,quod ta- men eft (impliciter impodibile. Si dicatur, quod fecundus fenfus cft fic nccelTario vetus, quod eius oppofitum cft fimplicitcr impodibile , Sc fi hoc, non fequirur quod dux filiationes poffiht effe in diuinis. Dico, qu&d fecundus fenfus eft tant&m neceflarius fecundum quid , quia natura vt in tali fingulari exiftens, non poteft efle in alio An- gulari , quia tale Angulate, vt didum eft fupth , includit totam emitatem huius nlturx , non ta- men cft fimplicirer repugnatu ex pane naturx, vt poffit ede in alio fingtilari /tfi non fimul cum •lio. Sed filiatio in diuinit fic ex natnra fua cft tantum vna, quid non poliunt ede plurcs & ita fimplicitcr dc neccffitatc eft tantum hac, qudd fi per impodibile illa non efler, nulla edet, vt infra

•» ; : • * :

i-

parebit, prxfenti quxftione, Sc fic cft fimplicitcr maius impodibile filiationem in diuinis plurifi- cari, quhm talis natura.

h /fla propofit 10 fcilicet forma cin filem rario- • nis non multiplicatur nifi fecundum uurcriam, non tone ludit propofitum , fcilicet conclufioncni, ejuurn tenernui ( videlicet qubd eft fimplicitcr itrmoffibile clfc plures filiationes in diuinis);fc*f ipfa eft vera, &c.

i Praterea inflatur de anima intelleiliua. Hic gatmode «- Dodor inftar contra illam propofit ionem, fcili- **m* ImulU- ccx Forma em fidem rationis , &c. Et ratio ftat in &'** *?■*** hoc, quia anima intellcdiua prius cft hac quam tlnoriVtua* vniarur corpori •, patet , tum quia eft terminus ttu. creationis , qux m?n terminatur primo nifi ad fingularcadu exiftens : tum, quia rcalirer perfi- cit corpus>& non poteft rcalitir perficere nifi vc adu exiftens Angularis : Erit ergo hac hxcceica- 4

te fibi intrinfeca, Sc non per matcriam*cui vnl- tur.Sed omnes animx intcllediux funt emfJcin rationis : ergo anima imdlc.liua,qux in fc nul- lam includit materiam,efl multiplicabilis in plu- res animas eiufdem rationis , 5: non per mare- riam. Qu&d autem ipfa anima fit prius natura terminus creationis quam infundarar, probatur per Ariftotclcm libro quinto Mctaphyfirorum ttx. coram. 1 6. qui vult , quod illud, quud fiuc contradidiune poteft clfc Ime alio, & non ccon- tra, eft prius naturaliter illo. Vbi fic ait : Mia vero fecundum fiuhflantiam CT nat uram, ijuacun» tjuc contingit efle fine aliu,(fr tQa no fine illi/ , eju4 ~ dmifiont vfm efl Plato. Hxc ille. Et ibi Com- mentator: Quadam , inquit , dicunt pnor a natu- raliter, & fiunt illa qua cum futuit, non /equitur vt pofleriora fini, & fifofleriora fuerint , tHa note erunt. Hxc ille. Hoc Idem in 7. Met.tex.coin.^.

Suh flantia , inquit , effit omnium primum ratione,

& notitia , CT tempore , & natura , aliorum enim cattgortmatutn nnlfum efl frpatabJt ,hte autem fitla firparabili/ efl. Hxc ille. Vult diccte, qudd fubftantia cft prior altis Prxdicamcnti$,quia po- teft elle fine illis, & non cconcra. Et vide Com- mentatorem ibi r modo in pt opofi to anima in- rellediuanon folum fecundum fublUntiam,«Sc eflentiam, fcd fecundum exiftemiam ,6c vt ter- minus creationis diuinx poteft effe fiuc mate- ria : ergo poteft ede fine hoc , quod vniatur ma- v

tetix.

k Si dicatur , quod eft hac per vnibilitatetn in ipfa materia.Sed noc nihil cft^uia natura ipfa abfoluta eft prior ipfa vnibilitate, quia hxc ani- * ma habet aptitudinem ad hoc corpus, & hxcap- Anima quo* titudo repugnat ali) animx ad idem corpus , fcd conucnit fibi alia aptitudo ad aliud corpus:$i cr- 2l

gb hxc aptitudo cfiuenlt vni animx, A' repugnat alteri, necellario ptxcxigit diftindionem aiumx ab anima.

1 Confirmatur. Hic Dodor cofirraac rationem d . de apcuudine per hoc , qubd aptitudo illa non dicit cnritarem abfoluum: anima autem eft enri- fas abfoluta: ergo etit /«epet emitatem abfolu- « tam, vt fatis patete poteft cx didis a